ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય

ગુજરાતનાં પનોતા સંતાનોનો પરિચય

વલ્લભરામ વૈદ્ય , Vallabhram Vaidya


Vallabhram_1- પ્રખર આયુર્વેદાચાર્ય, સંશોધક, પંડિત, વિચારક, લેખક, ફિલસૂફ, સંગીતજ્ઞ

————————————————————-

નામ

  • વલ્લભરામ વિશ્વનાથ દવે

જન્મ

  • ૧૯૦૩? – ૧૯૦૪?;  થોરિયાળી-ધ્રોળ પાસે

અવસાન

  • ૧૯૮૬    અમદાવાદ

કુટુમ્બ

  • માતા – ? ; પિતા – વિશ્વનાથ
  • પત્ની – કાશીબેન; પુત્રો – રમાકાન્ત, રાધેકાન્ત, ચન્દ્રકાંત,  હરકાન્ત,  મણીન્દ્ર, જીતેન્દ્ર; પુત્રી – જ્યોતિ

અભ્યાસ

  • પ્રાથમિક  શિક્ષણઃ નોન-મેટ્રિક,પડધરી(રાજકોટ પાસે)
  • આયુર્વેદાચાર્ય (-  ?)
પત્ની - કાશીબેન

પત્ની – કાશીબેન

પિતા સાથે - યુવાનીમાં

પિતા સાથે – યુવાનીમાં

તેમના વિશે વિશેષ

  • એલોપથી,હોમિઓપથી,યુનાની વિગેરે અન્ય ચિકિત્સા પધ્ધતિઓના તુલનાત્મક અભ્યાસી
  • અંગ્રેજી સહિત અન્ય ભાષાઓમાં વનસ્પતિ શાસ્ત્ર ઉપર વાંચીને તેમાં પારંગત થયા
  • વનસ્પતિશાસ્ત્રી તરીકે વર્ષો સુધી હિમાલય અને અન્ય પ્રદેશોમાં ભ્રમણ કરીને વનસ્પતિઓનાં નમૂના એકઠા કર્યા.
  • નાની ઉમ્મરથી ઉત્તરકાશી-ગંગોત્રી નિવાસી સદગત સ્વામીશ્રી તપોવન મહારાજના શિષ્ય. પ્રતિ વર્ષ સ્વામીજી પાસે આધ્યાત્મિક અને દર્શનોના અને આયુર્વેદના અભ્યાસ માટે  હિમાલય જતાં. સ્વામીજીના ત્રણ શિષ્યોમાના કદાચ તેઓ સૌ પ્રથમ વૈદ્યરાજ થયાં.
  • તેમના સહાધ્યાયીઓમાં સ્વામિ ચિન્મયાનંદજી (ચિન્મય ટ્રુસ્ટ) અને સ્વામિ સુન્દરાનંદજી (જે પછી અજ્ઞાત રહ્યા છે.)
  • આશરે ૧૯૨૭-૧૯૨૮ ના સમયે વૈદ્યરાજે ચુપચાપ ગ્રહત્યાગ કરેલો અને તપોવનજી મહારાજ પાસે પૂર્વસંન્યાસ દીક્ષા લઈ,  ભગવા ધારણ કરીને જટાધારી બન્યા.પિતાને તેમની ભાળ દસ-બાર મહિને મળેલી.  તેમણે તપોવનજી મહારાજ પાસે જઈને ફરિયાદ કરી એટલે સ્વામીજીએ વૈદ્યરાજને ગ્રહસ્થાશ્રમમાં પાછા   ફરવાનો  આદેશ આપ્યો..
  • વિવિધ પત્ર-પત્રિકાઓમાં આયુર્વેદ વિષે લેખો
  • “સંદેશ” (અમદાવાદ)માં “આરોગ્ય અને દિર્ઘજીવન”ની લેખ માળા જે આગળજતાં પુસ્તક્ર રુપે પ્રસિધ્ધ થયેલી.
  • ગુરુદેવ સ્વામિ તપોવનજી માત્ર સંસ્ક્રુત ભાષામાં જ લખતા. વૈદ્યરાજે તેમના ઘણા પુસ્તકો અને ટીકાના હિન્દી અનુવાદપોતે લખેલી ટીકા સાથે પ્રકાશિત કર્યા. આજે પણ તે પુસ્તકો ચિન્મય ટ્રુસ્ટની  દેશ-વિદેશની  શાખાઓમાં  ઉપલધ્ધ છે.
  • ગુજરાત યુનિવર્સીટીમાં આયુર્વેદ કેકલ્ટી ની સ્થાપના માટે તેમના ભગીરથ પ્રયત્નો પછી તેમને સફળતા મળી.તેઓ આયુર્વેદ કેકલ્ટીના પ્રથમ ડીન અને યુનિવર્સિટીની સિન્ડીકેટના સદસ્ય થયા.તેમણે A.M.S  ડિગ્રી માટે નો અભ્યાસ ક્રમ ઘડ્યો જે આજે પણ ચાલુ છે.
  • તેમણે વનસ્પતિઓનો મોટો સંગ્રહ કરી, વૈજ્ઞાનિક ઢબે એક પ્રદર્શન તેમના સ્વ.માતુશ્રીના નામે તૈયાર કરીને આગળ જતાં કોઈ સંસ્થાને દાનમાં આપી દીધું
  • મહારાષ્ટ્રના આયુર્વેદ બોર્ડના સદસ્ય
  • ગુજરાતના અને સૌરાષ્ટ્ર ના ‘વૈદ્ય મંડળ’ના સદસ્ય
  • જામનગરની આયુર્વેદ કોલેજના પ્રિન્સીપાલ
  • ગુજરાત રાજ્યની સિન્ડિકેટના સદસ્ય.
  • ગુજરાત રાજ્યની આયુર્વેદ કેકલ્ટીના ચેરમેન
  • ગુજરાત પ્રદેશ વૈદ્ય મંડળનાં આજીવન સદસ્ય
  • રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ અને ગાંધીજીના વિચારોથી પ્રભાવિત થઈ ખાદી પહેરવાનું અને અસ્પ્રુશ્યોની સારવાર કરવાનું શરુ કર્યું.
  • બીજા વિશ્વયુધ્ધ વખતે ક્વિનાઈનની અછત લીધે મેલેરિયાનો ફેલાવો ચાલ્યો. વૈદ્યરાજે અનેક પ્રયોગો પછી “સર્પાશિની” નામની ઔષધ તૈયાર કરી અને અમદાવાદના ‘મજુર મહાજનને’ હજારો ગોળીઓ વિના મૂલ્યે મજુરો,કામદારો અને અન્ય જરૂરિયાતમંદોને વહેંચવા પહોંચાડી.
  • ભાવનગરની ‘શ્રી દક્ષિણામૂર્તિ સંસ્થા’ના સંચાલકો નાનાભાઈ ભટ્ટ, હરભાઈ ત્રિવેદી, ગિજુભાઈ બધેકા તેમના મિત્રો હતાં. ગિજુભાઈની પ્રેરણાથી તેમણે અંજારમાં મોન્ટેસોરી બાલમંદિર શરુ કરાવ્યું.પોતાના કુટુંબના બાળકોને પણ  ત્યાં અભ્યાસ  માટે મોકલ્યા.
  • શાસ્ત્રીય સંગીતના શોખને લીધે એક ઉસ્તાદ પાસે તબલા વાદનમાં નિપુણતા મેળવી.
  • પરિવારમાં પણ રોજ સવાર-સાંજ “આશ્રમ ભજનાવલી”માંથી ભજનો ગાવાની પ્રથા શરુ કરી.
  • તેમણે નાનાભાઈ ભટ્ટ પાસે ગાંધીજીને મળવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરેલી.ત્યારે વિજયાબેન પટેલ( ગાંધીજીએ તેમના  આશ્રમમાં પોતાની પુત્રી તરિકે રાખેલા તે) માંદા રહેતાં અને કોઈ વૈદ્ય કે ડોક્ટરના ઉપચારોથી નિરોગી નહી થઈ શક્યા. નાનાભાઈએ સુચન કર્યું કે, આ બેનને સાજા કરી દો તો તમને ગાંધીજી પાસે લઈ જશે. વિજયાબેન સારા થઈ ગયા એટલે તેમણે વૈદ્યરાજનો ગાંધીજી સાથે પરિચય કરાવ્યો.
  • ગાંધીજીની ઈચ્છા હતીકે “કસ્તુરબા ગાંધી તટ્ર્સ્ટ”ના આશ્રમે વૈદો તૈયાર કરીને ગામડે ગામડે પહોચાડવાં.તેઓને ત્રીસેક જેટલાં ઓસડિયાનુ જ્ઞાન હોય જે લોકોના ઉપચારો માટે વાપરી શકે. આ યોજના અનુસાર ઉમેદવારો  તેમના ઘેર તાલિમ લેવા આવતા.
  • આયુર્વેદિક દવાના વાવેતર માટે એક વાડી પણ શરુ કરી હતી.
  • કવિહ્રદય હોવાને કારણે તેમનાં ‘આરોગ્ય અને દીર્ઘજીવન’ પુસ્તકમાં અનેક સ્થળે નાની મોટી કંવિતાઓ-કટાક્ષ કાવ્યો.
  • સન ૧૯૨૩માં ૧૮ વર્ષની ઉમ્મરે સંસ્ક્રુતમાં ગજાનનસ્તોત્રં ની રચના

રચનાઓ

  • આરોગ્ય અને દીર્ઘ જીવન
  • આયુ આરોગ્ય કેસરી
  • શ્રી સૌમ્યકાશીસ્તોત્ર મૂલમ(તપોવન્જી લિખિત નો અનુવાદ)
  • શ્રી પાતંજલ યોગદર્શનં વ્યાસ ભાષ્ય સમેતં (સટીક હિંદી અનુવાદ)
  • શતરુદ્રીરીયં અશ્વમેધસહિતં-(સટીક ગુજરાતી અનુવાદ)
  • સ્વામિ તપોવનમ અન્ય ચાર કે પાંચ પુસ્તકો.
  • ગાંધીજી સાથે નો પત્ર વ્યહવાર Collected Works of Mahatma Gandhiમાં પ્રકાશિત થયો છે.

સાભાર

  • ડો.રાધેકાંત વલ્લભરામ દવે
  • ડો.કનક રાવળ

આવો આપણા ગુજરાતને જાણીએ


રજૂઆત-સંકલન-રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

આધાર- ગુજરાત ટાઈમ્સ -લેખ..શ્રી રમેશ તન્ના.Gujarat_11

 

      માદરે વતનની સૌરભ જ કઈં ઓર…જે પ્રદેશમાં જન્મ્યા હોય ,તે આપણા સંસ્કાર ઘડે …પણ એ જ વતનની બહુમુખી ભાતીગળ સંસ્કૃતિ વિશે નિરાંતે ઊંડા વિચારવાનો સમય જ ના ખોળીએ!..એટલી આ વેગીલી જીવનની ગતિ છે. ઈતિહાસવિદોના અભ્યાસથી એ લાખેણી વાતો ગ્રથસ્થ થાય ને વાંચીએ ત્યારે લાગે કે….વાહ! મારા ગુજરાતના રંગો.

    ગુજરાતના આદિવાસી એ મૂળ સ્થાનકવાસી ગુજરાતી. પુરાણા સમયમાં, સંઘબળે કબિલાઓ ,આજીવિકા માટે વિચરે ને આધિપત્ય જમાવે.રાજાના શાસન બદલાય ને નવી વસાહતો ઊભી થાય. માનવીય આધારા પર આશરો ,એ આપણી સંસ્કૃતિની ધરોહર. આપણું ગુજરાત પણ સમયના આ પ્રવાહો ઝીલતું ઝીલતું…આજે સૌના સહયોગે ગરવું ગુજરાત થઈ ધબકી રહ્યું છે.

    આદિકાળથી ભારતમાં દ્રવિડ ને આર્ય સંસ્કૃતિ સાથે અનેક બીજી જાતીઓના સમુદાયો પણ આવી વસેલા. ગુજરાત પ્રદેશમાં આજ રીતે, યાદવો, ગ્રીકો, શકો, હુણો, ગુર્જરો, મેર ,જત સમુદાયો ઈ.સ. પૂર્વે ૧૪૦૦થી  ૬૦૦ દરમિયાન અહીં આવ્યા ને વસ્યા. શાસનોની વાત કરીએ..તો..સોલંકી શાસનમાં..ઉત્તરમાંથી ઔદીચ્ય, મોઢ, બ્રાહ્મણો, શ્રીમાળીઓ આવ્યા. રાજપૂતો સાથે  ભળી…ઝાલા, જાડેજા,કાઠી દરબારો ક્ષત્રિયની ઓળખ સાથે વસી ગયા…જે છેક સિંધ, મારવાડ ને  બલુચિસ્તાનના વાસી હતા.ઈરાનથી પારસીઓ આવ્યા. ભારતના પશ્ચિમ ભાગમાં …ઈસ્લામ પૂર્વે અરબસ્તાનમાં આરબ પ્રજા હતી. ઈસ્લામના ઉદય સાથે,૧૯૨૭ પછી અફઘાન,તૂર્ક ,બલુચીઓ અને આરબોએ ,ભારતની જાહોજહાલી જોઈ…નવા ઈલાકાઓ તરફ આક્રમણથી કબજેદારી જમાવી…ને  ગુજરાતમાં તેમનો વસવાટ શરૂ થયો. મરાઠી શાસકોએ પણ , આ ફળદ્રુપ ધરાને પોતાની કરવા નવસારી તથા વડોદરાની ભૂમિને વતન બનાવ્યું. ૧૯૪૭માં ભાગલા વખતે, સિંધથી સિંધીઓ આવ્યા….આ બધી વસ્તીઓ, જરૂરિયાત પ્રમાણે પથરાતી ગઈ ને સૌ ગુજરાતી બની ગઈ.

     ઈતિહાસની વાત કરીએ તો…અવંતીપાલક ને મગધના નંદ રાજાઓએ પણ ગુજરાતમાં શાસન કરેલ…પણ આધારીતે પૂરાવા હાથવગા નથી.ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યથી આપણો ઈતિહાસ પ્રમાણીત રીતે નજરે પડે

    છે…  મૌર્યકાળમાં….મગધના ચંદ્રગુપ્તે ઈ.સ. પૂર્વે ૩૨૨-૨૯૮ સુંધી …રાજ્ય કર્યું ને તેના પૌત્ર રાજા અશોકના શીલાલેખ આજે પણ જૂનાગઢમાં મોજૂદ છે…૧૪ જેટલા ધર્મના લેખો સમ્રાટ અશોકે કોતરાવ્યા હતા ને ઈતિહાસની સાક્ષી બની ગવાહ દે  છે.ત્યાર પછી શૃંગ વંસે રાજ કર્યાના છૂટક દસ્તાવેજોથી ધારણા બાંધવામાં આવે છે.ત્યારબાદ ઈસ.ના પ્રારંભે શક જાતિના રાજાએ શાસન સ્થાપ્યું….જેમનું રાજ્ય…દક્ષિણ રાજસ્થાન, માળવા ,ગુજરાત ને ઉત્તર મહારાષ્ટ્ર સુંધી વિસ્તર્યું હતું, પણ પછી સમ્રાટ ચંદ્રગુપ્ત, વિક્રમાદિત્યે આ પ્રદેશો પર જીત મેળવી ..સમ્રાટ સ્કંદગુપ્ત મૌર્ય સુંધી આ શાસન ચાલ્યું. તે પછી ઈ.સ. ૪૭૦ માં મૈત્રક રાજ્યની ગુજરાતમાં સ્થાપના થઈ…શૈવ ધર્મી આ રાજાએ સૌરાષ્ટ્ર, મધ્ય ગુજરાત ને ઉત્તર ગુજરાતને આબાદ બનાવ્યું. આઠમી સદીમાં ૭૮૮માં આરબો સામે આ શાસકો હારી ગયા…ને તેનો લાભ દખ્ખણના રાષ્ટ્રકૂટૉએ ઈ.સ.૯૦૦ના અરસામાં પોતાનું આધિપત્ય , આ પ્રદેશોમાં જમાવીને કર્યું . એટલે કે ૭૮૮ થી ૯૪૨ સુંધી…કોઈ એક સત્તા ગુજરાતમાં ન હતી…વનરાજ ચાવડા ઉત્તર ગુજરાત , સૌરાષ્ટ્રમાં સૈંધવો, ચાલુક્યો અને ચાપોનાં શાસન આ સમયે અસ્તિત્ત્વમાં આવ્યાં. સોલંકી શાસકોએ બળવાન શાસન ઉભું કરી, ગુજરાતમાં સુવર્ણ શાસનનાં બીજ રોપ્યાં. ..જે ઈ.સ. ૧૦૯૪થી ૧૧૪૨ સુંધી મૂળરાજ સોલંકી તેના ઉત્તરાધિકારી યુવરાજ…ચામુંડારાજ..વલ્લભરાજ…દુર્લભરાજ, સિધ્ધરાજ જયસિંહ ને ભીમદેવ પહેલા સુંધી, વનરાજ ચાવડા પછી ખૂબ જ યશવધારતું શાસન કર્યું.

    દિલ્હીના સુલતાન અલ્લાઉદીને ઈ.સ. ૧૧૨૯૭થી ૧૩૦૪ માં ગુજરાત પર ફતેહ મેળવી રાજ્ય હાંસલ કર્યું…આમ સુલતાનો ગુજરાતના શાસક બન્યા.ઈ.સ. ૧૪૧૧માં અહમદખાન અહમદશા નામ ધારણ કરી સુલતાન બન્યો…ને તેણે પાટણથી આજના અમદાવાદને વસાવી નવું પાટનગર બનાવી , રાજ કર્યું…પછી સુલતાન મહમૂદ શાહે..૧૪૧૯થી ૧૫૧૧ સુંધી બે ગઢ જીતે ડંકો વગાડ્યો. પછી દિલ્હીના મોગલ બાદશાહ સામે આ શાસન પરાસ્ત થતાં ,  ૧૮૭ વર્ષ ગુજરાતમાં મોગલ રાજ રહ્યું.   અનેક નાનાં રાજ્યો સાથે વડોદરાના ગાયકવાડ જેવા, પેશવાઈ શાસનને અંગ્રેજોએ, ૧૮૫૮માં હરાવી ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની થકી ગુજરાત પર શાસન શરૂ કર્યું…. ૧લ્મી સદીમાં મહાત્મા ગાંધીજીએ આઝાદી સંગ્રામનું બ્યૂગલ વગાડ્યું ને પ્રજાએ અહિંસક આંદોલન ચલાવ્યું…ગુર્જરી ખમીર ઝળક્યું ને દેશને આઝાદી અપાવી ૧૯૪૭ માં મહારાષ્ટ્ર દ્વીભાષી રાજ્ય બન્યું..ગુજરાત તેનો ભાગ બન્યું. 

     પૂ. ઈન્દુલાલ યાજ્ઞિકે  મહાગુજરાતની  લડત ઉપાડી, આપણે સૌ તેના સાક્ષી બન્યા.  અલગ ગુજરાતની સ્થાપના પહેલી મે ,૧૯૬0માં થઈ…..એ જ મારું , તમારું ને વતનવાસીઓનું વાયબ્રન્ટ ગુજરાતના ખમીરને, વિશ્વનો ખૂણેખૂણો આજે ઓળખે છે.

યજ્ઞકાર્યમાં સહભાગી થશો?


        ૨, ઓક્ટોબર – ૨૦૧૩ના રોજ  ‘ઓન લાઈન શાળા ‘ નો  એક  પ્રયોગ શરૂ થયો હતો. એનું નામ હતું

ઈ-વિદ્યાલય

logo

[  આ પ્રતિક પર ‘ક્લિક’ કરો. ]

        હવે આ શાળાનું વિસ્તરણ કાર્ય શરૂ કરવામાં આવ્યું છે; અને નજીકના ભવિષ્યમાં એનો નવો અવતાર આવી રહ્યો છે. ઘણા બધા નવા પ્રયોગો, સવલતો, ક્ષિતિજો સાથે. આ શુભ કાર્યને બીરદાવતો / આવકારતો એક લેખ ‘ ગુજરાત ગાર્ડિયન’ માં આજે પ્રસિદ્ધ થયો છે; આભાર કલ્યાણમિત્ર શ્રીમતિ કલ્પનાબેન દેસાઈનો.

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરી એ મનનીય લેખ વાંચો

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરી એ મનનીય લેખ વાંચો

એમાંથી બે ટાંચણ…

Guardian_2

Guardian_1

      આ અગાઉ પણ અહીં આની વાતો કરી હતી …….  આ રહી.

નવી નિશાળ ખુલે છે.

ઈ-વિદ્યાલય શરૂ થાય છે.

‘ગુજરાત મિત્ર’ બન્યું ઈ-વિ મિત્ર

તમારી જિજ્ઞાસા સંતોષવી છે?

       ઘણા એવા ગુજરાતી ભાઈઓ અને બહેનો હશે- જેમની પાસે થોડોક પણ ફાજલ સમય હશે- નિવૃત્ત વયસ્કો, શિક્ષિત ગૃહિણીઓ, વેકેશનમાં શું કરવું એવી મુંઝવણ વાળા કિશોર /કિશોરીઓ / યુવાનો / યુવતિઓ. એ સૌને આ યજ્ઞ કાર્યમાં યથાશક્તિ ફાળો આપવા વિનંતી છે. અને જેમની પાસે આવો ફાજલ સમય ન હોય; અને છતાં થોડાક ‘લાંબા’ થઈ આમાં મદદ કરવા મન થાય; તેમનો તો વિશેષ આભાર જ માનવો પડે.

  • તમારી વેબ સાઈટ પર ઈ-વિદ્યાલયનો લોગો મુકીને
  • શૈક્ષણિક વિડિયો/ સોફ્ટવેર સંબંધી મદદ કરીને
  • ગુજરાતની શાળાઓ અંગે માહિતી આપીને
  • આર્થિક સહયોગ આપીને
  • આ શુભ કાર્યના સમાચાર  તમારા મિત્રો/ સંબંધીઓને પહોંચાડીને

સુનિલ કોઠારી


 

Dr. Sunil Kothariનૃત્ય આયોજક અને વિશેષજ્ઞ

તેમનો વિગતવાર પરિચય અંગ્રેજીમાં.

અંગ્રેજીમાં તેમની સાથેનો એક વાર્તાલાપ.

 

—————————————————————–

જન્મ

  • ૧૯૩૩

સંપર્ક

  • ૯૪, એશિયાડ વિલેજ, નવી દિલ્લી, ૧૧૦૦૪૯.
  • ફોનઃ +૯૧-૧૧-૨૬૪૯૮૮૨૩, ઈ-મેલઃ sunilkothari1933@gmail.com

કુટુંબ

  • માતા – ? , પિતા –  ?
  • પત્ની – ?;  સંતાનો – ?

અભ્યાસ

  • એમ. એ – ૧૯૬૪
  • પી. એચ. ડી, મ. સ. યુનિવર્સિટી ઑફ બરોડા – ૧૯૭૭
  • ડી. લીટ (નૃત્ય), રબિન્દ્ર ભારતી યુનિવર્સિટી – ૧૯૮૪

વ્યવસાય

  • હિસાબનીશ (ચાર્ટર્ડ અકાઉન્ટન્ટ)
  • વિવેચક, ટાઇમ્સ ઑફ ઈન્ડીયા.
  • પ્રાધ્યાપક રવિન્દ્ર ભારતી યુનિવર્સિટી અને બાદમાં જવાહરલાલ નેહરૂ યુનિવર્સિટી.

ડાન્સ ક્રિટીક એસોશિએશન દ્વારા પ્રદર્શિત તેમનાં વાર્તાલાપનો વિડિઓ.

તેમનાં વિષે વિશેષ

  • ચાર્ટર્ડ અકાઉન્ટન્ટ હોવા છતાં નૃત્ય પ્રત્યે લગાવને લીધે શાસ્ત્રીય નૃત્યના લેખન-વિવેચન ક્ષેત્રે ઝંપલાવ્યું.
  • તેમણે ૧૫થી વધારે પુસ્તકો વિવિધ નાટ્ય શૈલીઓ જેવી કે ભરત નાટ્યમ, કથક, કુચીપુડી, ઓડિસી અને છાઉ નૃત્ય પર લખ્યાં છે.
  • દેશ વિદેશની વિવિધ યુનિવર્સિટીમાં વ્યાખ્યાન આપ્યા અને નાટ્ય સભાઓમાં ભાગ લીધો.
  • કાલિદાસ સન્માન આપનાર પંચના સભ્ય અને ‘ફેસ્ટિવલ ઑફ ઈન્ડીયા’ તથા ‘ખજુરાહો નૃત્ય ઉત્સવ’ માં નૃત્યકારોના પસંદગીકાર.
  • તેઓ હાલમાં ‘વર્લ્ડ ડાન્સ એલાયન્સ’ ના ઉપ-પ્રમુખ તરીકે ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
  • તેઓ શ્રુતિ માસિક, નર્તનમ ત્રૈમાસિક અને narthaki.com માટે લેખો લખે છે.

સન્માન

  • તાજેતરમાં રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રકનું સન્માન.
  • ભારતીય રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા “પદ્મશ્રી” થી સન્માનિત – ૨૦૦૧.
  • સંગીત નાટક અકાદમી પારિતોષક – ૧૯૯૫.
  • લાઈફ ટાઈમ એચીવમેન્ટ એવૉર્ડ, ડાન્સ ક્રિટીક એસોસિએશન, ન્યુયોર્ક.
  • ગુજરાતના રાજ્યપાલ દ્વારા ગુજરાત રાજ્યના સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર.

હવે તે નથી – સ્વ. રમણ પાઠક


[  સ્વર્ગસ્થને પ્રીય એવી ‘ઉંઝા જોડણીમાં  ]

       શ્રી. હરીશ રઘુવંશીએ આજે સમાચાર આપ્યા કે, ગુજરાતના સમર્થ વીચારક અને કર્મઠ વીદ્વાન શ્રી. રમણ પાઠક હવે આપણી વચ્ચે નથી. જો કે, સ્વર્ગ અને નર્ક વીશેની માનયતાઓથી પર એવા એમને સ્વર્ગસ્થ કહીએ તે યોગ્ય નથી જ !

      ખેર….
માન્યતાઓથી જે પર બની શકે છે; તેમને માટે સઘળું અસ્તીત્વ આ ધરતી પર જ, સ્વર્ગ સમાન સભર જ બની જતું હોય છે.

તેમનો પરીચય

      તેમના આત્માને ઈશ્વર પરમ શાંતી અર્પે …. એવી શ્રદ્ધાંજલી તો એ પ્રખર રેશનાલીસ્ટને શી રીતે આપવી? – આ અવઢવમાં …

જ્યાં જ્યાં
 જ્યારે જ્યારે
એક ગુજરાતી
સ્વતંત્ર રીતે
વીચારતો હશે
કે થશે

ત્યારે ત્યારે
ત્યાં ત્યાં
સ્વ.રમણ પાઠક
અને
તેમની વીચાર ધારા
સજીવન થશે. 

રમણ પાઠક, Raman Pathak


raman_pathak.jpg

“મંદીર બાંધવા કરતાં જાહેર સંડાસ બાંધો.”

સારા માણસ થવામાં તો સુખ-આનંદ છે, પછી મુશ્કેલી જ ક્યાં ?

- ‘ગુજરાત મિત્રે’માં વસંતોત્સવ

તેમના પુસ્તક ‘વિવેક વલ્લભ વિશે’ 

–  ‘રીડ ગુજરાતી’ પર તેમના વિચારો

#   એક લેખ 

—————————————————————–

જન્મ

  • 30 –  જુલાઈ , 1922  ;   રાજગઢ (પંચમહાલ)

અવસાન

  • ૧૨, માર્ચ – ૨૦૧૫, બારડોલી

કુટુમ્બ

અભ્યાસ

  • પ્રાથમિક , માધ્યમિક –  રાજગઢ
  • બી. એ  – એમ. ટી. બી. કોલેજ, સુરત
  • એમ. એ.  – ગુજરાત યુનિ. ( 40 વર્ષની ઉમ્મરે, સુવર્ણ ચન્દ્રક સાથે ! )

વ્યવસાય

  • 1948- 68   –   પત્રકારત્વ
  • લેખન

જીવનઝરમર

  • જ્ઞાતિની કન્યા સાથે થયેલી સગાઇ તોડી પરજ્ઞાતિના સરોજબેન સાથે માત્ર બે રૂપીયાના ખર્ચે પરણ્યા.
  • મુંબાઇના ‘હિન્દુસ્તાન’ દૈનીકના તંત્રીવિભાગમાં
  • પછી સોવિયેટ રશીયાના માહીતિ ખાતામાં મુખ્ય સંચાલક
  • 1968 – બધું છોડી શેક્ષણ ક્ષેત્રે
  • સુરતના ‘ ગુજરાત મિત્ર’  માં ‘રમણ ભ્રમણ’ નામની બહુ જ લોકપ્રિય અને સમાજના કુરિવાજો અને ધાર્મિક અંધશ્રધ્ધાની સામે લાલબત્તી ધરતી કોલમના લેખક  
  • પ્રખર વિવેકપંથી( Rational thinker), ગુજરાતમાં રેશનાલીઝમના પિતામહ
  • બાળકોની અને સ્ત્રીઓની વેદનાઓ તેમના લખાણોનો મુખ્ય વિષય

વ્યવસાય

  • શિક્ષક, પત્રકાર, પછી આકાશવાણી-દિલ્હીમાં સમાચારપ્રસારક
  • “સોવિયેત સમાચાર”માં સંપાદક
  • દક્ષિણ ગુજરાતની વિવિધ કોલેજોમાં ગુજરાતીના પ્રાધ્યાપક

મુખ્ય રચનાઓ

  • નવલકથા -ઓથાર
  • વાર્તા - સબસે ઊંચી પ્રેમસગાઈ, પ્રીત બંધાણી, અકસ્માતના આકાર.
  • હાસ્યલેખ  – હાસ્યલોક, હાસ્યોપનિષદ
  • ચિંતન/  નિબંધ  – આક્રોશ, રમણભ્રમણ, આંસુ અનરાધાર, વિવેક વલ્લભ
  • સંપાદન – સરોજ પાઠકની શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓ
  • અનુવાદ – ધીરે વહે છે દોન, ચેખોવની શ્રેષ્ઠ નવલકથાઓ

સાભાર

  • શ્રી. હરીશ રઘુવંશી

નટવરલાલ વીમાવાળા, Natwarlal Vimawala


-

———————————————————-

જન્મ

  • ૩૦, સપ્ટેમ્બર – ૧૯૦૦

કુટુમ્બ

  • માતા –વિજયાલક્ષ્મી; પિતા – મૂળચંદ
  • પત્ની – હરવદન કાપડિયા

શિક્ષણ

  • પ્રાથમિક – મુંબાઈમાં
  • કોલેજ શિક્ષણ – વિલ્સન કોલેજ, ફર્ગ્યુસન કોલેજ, ગુજરાત મહાવિધ્યાલયમાં અભ્યાસ

તેમના વિશે વિશેષ

  • કુટુમ્બની મૂળ અટક મહેતા હતી. એક જમાનામાં નટવરલાલ શંભુ તરીકે વધારે પ્રખ્યાત હતા! પણ પિતાના વીમાના વ્યવસાયના કારણે વીમાવાળા તરીકે જાણીતા થયા. કુટુમ્બને કવિ નર્મદ સાથે સારો સંબંધ હતો.
  • તેમના દાદાએ કવિ નર્મદને ઘણી આર્થિક મદદ કરેલી.
  • પિતા મૂળચંદ ઘેલાભાઈએ ગુજરાતી ભજનો અને ગીતો લખ્યાં હતાં.
  • ચન્દ્રવદન ચિમનલાલ મહેતા તેમના એક પિતરાઈ ભાઈ હતા.
  • દસ વર્ષની ઉમરથી જ સાહિત્ય શોખ. એ ઉમરથી જ સામાયિકોમાં લેખો, કવિતાઓ લખેલાં.
  • તેજસ્વી શિક્ષણ કારકિર્દી, સળંગ પ્રથમ વર્ગ જાળવી રાખ્યો હતો.
  • આઠ વર્ષની ઉમરે પિતાનું અવસાન. કોલેજ અભ્યાસ દરમિયાન માતાનું અવસાન
  • સ્નાતકની પરીક્ષા જતી કરી, બારડોલી સત્યાગ્રહમાં ઝૂકાવ્યું. આને કારણે અભ્યાસ અટક્યો અને સાહિત્ય પ્રકાશનના કામમાં પરોવાયા.
  • ૧૯૧૫ – પહેલું પ્રકાશન, મરાઠી પરથી ’શિર હીન શબ’ નામની ડિટેક્ટિવ નવલકથાનો પહેલો ભાગ. ઘણા વખત પછી ‘બેગમ કે બલા’ નામે પ્રસિદ્ધ કરેલી.
  • ૧૯૨૧- ભાઈ સાથે ગાંડિવ સાહિત્ય મંદિરમાં. નવજીવનનાં પુસ્તકોથી શરૂઆત. શરૂઆતમાં ગાંડિવમાં નિર્દોષ વિનોદ માટે ‘તોપ’ નામનું સામાયિક શરૂ કર્યું હતું!
  • ૧૯૨૨ – ગાંડિવ માટે પ્રેસ શરૂ કર્યું.
  • જીવન પર ગાંધીજી, અમૃતલાલ પઢિયારનાં અને Upton Sinclair નાં પુસ્તકોની ઘણી અસર. પણ વિવિધ પ્રકારનાં વાચનનો શોખ.
  • પ્રથમ લગ્ન માટે જ્ઞાતિમાં જ વિવાહ થયો હતો પણ તે તોડી નાંખવો પડ્યો. આ માટે જ્ઞાતિના ઘણા વિરોધનો સામનો કરવો પડ્યો. અંતે જ્ઞાતિ બહાર લગ્ન કર્યું.
  • ૧૯૨૯ – સાહિત્ય પરિષદને બાળસાહિત્ય પ્રકાશન કરવામાં મદદ, શ્રી રમણ કાંટાવાળા સ્મારક તરીકે ‘મધપૂડો’નું પ્રકાશન

રચના

  • ગાંડિવ કથામાળા અને સ્ત્રી શક્તિ ગ્રંથમાળામાં અનેક પુસ્તિકાઓ બહાર પાડી છે

સાભાર

  • ડો. કનક રાવળ
  • શ્રી. હરીશ રઘુવંશી

 

 

ઈશ્વરલાલ વીમાવાળા, Ishwarlal Vimawala


-

————————–

જન્મ

  • ૧૮૯૭

કુટુમ્બ

  • માતા –વિજયાલક્ષ્મી; પિતા – મૂળચંદ
  • પત્ની – કાન્તિગૌરી; સંતાન – ?

શિક્ષણ

  • પ્રાથમિક – મુંબાઈમાં
  • ઇન્ટર આર્ટ્સ – વિલ્સન કોલેજ, સુરત

તેમના વિશે વિશેષ

  • દસ વર્ષની ઉમરે પિતાનું અવસાન. કોલેજ અભ્યાસ દરમિયાન માતાનું અવસાન થતાં અભ્યાસ છોડવો પડ્યો.
  • માધ્યમિક શાળામાં અભ્યાસ કાળથી જ સાહિત્યમાં રસ જાગ્યો.
  • મોટા ભાઈ ચંપકલાલ ઝવેરાતના ધંધામાં અને નાના ભાઈ સાહિત્ય પ્રકાશનના વયવસાયમાં.
  • થોડોક વખત નડિયાદમાં અને પછી મુંબાઈમાં શેઠ જમનાલાલ બજાજની પેઢીમાં નોકરી.
  • ૧૯૨૦ – ‘નવજીવન’ પ્રેસમાં સ્વામી આનંદ સાથે કામ
  • ૧૯૨૧ – સુરતમાં ગાંડીવ સાહિત્ય મંદિરની સ્થાપના, પાછળથી તે નાના ભાઈ નટવરલાલે સંભાળ્યું હતું.
  • સાહિત્ય સાથે યાંત્રિક કામમાં પણ રસ.
  • ૧૯૨૧ – ગાંડીવ રેંટિયો બનાવ્યો, જેમાં સુધારા વધારા કરી ગાંધીજીએ યરવડા ચક્ર બહાર પાડેલો.
  • ગાંડિવ સાહિત્ય મંદિરે બંગાળનું ક્રાન્તિકારી સાહિત્ય પ્રસિદ્ધ કરેલું; જેના કારણે પોલિસે કાર્યાલયનો કબજો લીધો હતો.
  • ૧૯૩૧ – સ્ત્રી શક્તિ સાપ્તાહિક શરૂ કર્યું – જે આજે પણ ચાલુ છે.
  • સામાન્ય પ્રજા માટે ‘દેશબંધુ’ સાપ્તાહિક પણ શરૂ કર્યું.

 રચનાઓ

  • પાંડવ ગુપ્ત નિવાસ – કવિ ભાસના નાટક પરથી લખેલી રચના
  • ગાંડિવ કથામાળા અને સ્ત્રી શક્તિ ગ્રંથમાળામાં અનેક પુસ્તિકાઓ બહાર પાડી છે
  • બાળ સાહિત્ય – બાળવિહાર, સોનાકુમારી, કોલસા કાકા, રેલ પાટા, બ્રહ્માંડનો ભેદ

સાભાર

  • ડો. કનક રાવળ
  • શ્રી. હરીશ રઘુવંશી

હરીશ રઘુવંશી, Harish Raghuvanshi


Harish_Raghuvanshi_1-

- હરીશ રઘુવંશી: સંશોધક કે સાધક?  શ્રી. બીરેન કોઠારીના બ્લોગ પર સરસ લેખ

– તેમનાં પ્રકાશનોની વેબ સાઈટ   -  ૧  -  ;    -   ૨  – 

–   શ્રી. હમરાઝની વેબ સાઈટ

——————————————————————————

સંપર્ક

  • ફોન           ૯૩૭ ૪૭ ૧ ૨૩૨૨
  • ઈ-મેલ      harishnr51@gmail.com

જન્મ

  • ૧૫, ઓક્ટોબર -૧૯૪૯

કુટુંબ

  • માતા-ગીતાબેન; પિતા -નારણદાસ કિશનદાસ
  • પત્ની  - નયનાબેન

અભ્યાસ

  • ઈન્ટરમિજિયેટ આર્ટ્સ

This slideshow requires JavaScript.

વ્યવસાય

  • વિવિધ ચીજોના વેપાર
સહકાર્યકર શ્રી. હમરાઝ

સહકાર્યકર શ્રી. હમરાઝ

તેમના વિશે વિશેષ

  • ૧૯૬૭-૧૯૮૪ સ્ટીલની બારીઓનું ઉત્પાદન અને વેચાણ
  • ૧૯૮૫-૨૦૧૦ વોશિંગ મશીન,વિસીઆર ઈત્યાદિ સાધનોનો વેપાર
  • ૧૯૩૦થી ૧૯૭૦ના ગાળાનાં  ફિલ્મ ગીતો સાંભળવાનો શોખ અને તેના  ઈતિહાસનુ સશોંધન
  • ૧૯૮૫ – “મુકેશ ગીતકોષ”નું પ્રકાશન ( ભારતમા તે પ્રકારનું પ્રથમ પુસ્તક)
  • “ગુજરાતી ફિલ્મ કોષ (૧૯૩૨-૧૯૯૪)”- ૫૭૯ ગીતોને સાકળી લેતા પુસ્તકનું પ્રકાશન
  • ‘રન્નાદે પ્રકાશન’ દ્વારા  જુજ જાણીતા ૩૫ ફિલ્મી મહાનુભાવોના જીવનચરિત્રો  “ઈન્હે ના ભુલાના” નું પ્રકાશન
  • ૨૦૦૪ – કુંદનલાલ સહગલના શતાબ્દી અવસર પર શ્રી.હરમંદિરસીંગના સહકારથી “જબ દીલહી તુટ ગયા” પુસ્તકનું નિર્માણ
  • હિંદી ફિલ્મોમાં ૧૦૩ ગુજરાતી ફિલ્મ પ્રતિભાવોને આવરી લેતું પુસ્તક હજુ અપ્રકાશિત છે.
  • હાલમાં કાનપુર સ્થિત શ્રી.”હમરાઝ “ના સહયોગમાં  હિંદી ફિલ્મોના સંગીત દિગદર્શકો પર સંશોધન ચાલુ છે અને તે પુસ્તક રુપે ૨૦૧૬માં પ્રકાશિત થશે.

પહેલું પુસ્તક

સાભાર

  • ડો.કનક રાવળ

.

મોહનલાલ દવે, Mohanlal Dave


Mohanlal_Dave“ હું સાક્ષર નથી; ધંધાદારી લેખક છું. પૈસા આપો તો સારૂં લખી દઉં.” – કદાચ… બહુ ઓછા આર્થિક રીતે સફળ ગુજરાતી લેખકોમાંના એક! — મૂળ લેખ ( ‘ઇન્હેં ન ભુલાના’માં ) – – —————————————————— જન્મ

  • ૧૮૮૩, લીલિયા મોટા,જિ. અમરેલી

અવસાન

  • ૨૦, ડિસેમ્બર – ૧૯૬૯

કુટુમ્બ

  • માતા – ? ; પિતા- ગોપાળજી
  • પત્ની –  ? ( લગ્ન – ૧૯૦૬); સંતાન – બે પુત્રી, એક પુત્ર

શિક્ષણ

  • ગુજરાતી સાત ચોપડી

વ્યવસાય

  • શરૂઆતમાં વતનમાં શિક્ષકની અને પરચુરણ નોકરીઓ
  • પછી આખું જીવન મૂંગી ફિલ્મોની વાર્તા/ પટકથા લખવામાં

Mohanlal Dave_2 તેમના વિશે વિશેષ

  • શરૂઆતમાં મહિને સાત રૂપિયાના પગારે શિક્ષક
  • નસીબ અજમાવવા ખિસ્સામાં પાંચ રૂપિયાની મુડી લઈને મુંબાઈ પ્રયાણ. શરૂઆત લોજમાં પિરસણિયા તરીકે. ત્યાં એક વેપારીને છાપું કડકડાટ વાંચી સંભળાવતાં તેમને ત્યાં નોકરીએ.
  • ૧૯૦૫ – મહિને દસ રૂપિયાના પગારે કરાંચી જતી સ્ટીમર પર
  • ૧૯૦૬ – કંઠમાળનો રોગ લાગુ પડતાં દેશ પાછા આવ્યા. અનેક દવાઓ લીધી અને ઓપરેશન પણ કરાવ્યું પણ કશો ફરક ન પડતાં નર્મદા કિનારે ૐકારેશ્વર ગયા; અને ત્યાં રોગ દૂર થયો.
  • ૧૯૦૭ – ઇલેક્ટ્રિકના ધંધામાં નોકરીએ,સાથે સાથે જાહેરખબરો લખવાનું કામ
  • નવી શરૂ થયેલી મૂંગી ફિલ્મોનાં ટાઈટલ બનાવવાના કામથી ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં પ્રવેશ. સોરાબજી શેઠ સાથે ૫૦ % ભાગીદારીમાં ધંધો
  • ૧૯૧૧ –માણેકજી શેઠના ઇમ્પિરિયલ સિનેમાની જાહેરાત તેમણે લખી હતી.
  • મહિને ૭૦૦/- રૂપિયાની, એ જમાનામાં મબલખ આવકે પહોંચી ગયા!
  • ૧૯૧૬-૧૭ પાટણકર ફ્રેન્ડ્સ એન્ડ કમ્પનીમાં ‘કિંગ શ્રીયાલ’ અને ‘રામ વનવાસ’ ફિલ્મોના વાર્તા-સંવાદો લખ્યા. આમાં નવા પ્રયોગો કરવાને કારણે પટકથા લેખક તરીકે પ્રતિષ્ઠીત.
  • ૧૯૧૯ – કબીર કમાલ; ૧૯૨૦ –કચ દેવયાની બહુ સફળ ફિલ્મો નિવડી.
  • કોહિનૂર ફિલ્મ કમ્પનીમાં મહિને બે વાર્તાઓ લખી આપવાનો કોન્ટ્રાક્ટ;સાથે ઇમ્પિરિયલ ફિલ્મ કમ્પનીમાં વાર્ષિક ૩૦,૦૦૦ ના મહેનતાણાથી વાર્તા લખવાનો કોન્ટ્રાક્ટ. એ કોન્ટ્રાક્ટ છ વર્ષ ચાલ્યો
  • લેખનમાંથી ઘણું કમાયા અને સાંતાક્રુઝમાં ‘ભાસ્કર ભુવન’ નામનો બંગલો બનાવ્યો; અને ઝવેરી બજારમાં દુકાન પણ કરી.
  • ૧૯૧૮-૧૯૩૩ – ૧૫૦થી વધારે (કદાચ ૩૦૦) મુંગી ફિલ્મોમાં પટકથા અને સંવાદો લખ્યા હતા.
  • બોલતી ફિલ્મો શરૂ થયા પછી પણ એ સિલસિલો ચાલુ રહ્યો – ઇમ્પિરિયલ, જયન્ત પિક્ચર્સ, સનરાઈઝ ફિલ્મ વિ.માં.
  • સાન્તા ક્રુઝની આનંદીલાલ પોદ્દાર હાઈસ્કૂલની સ્થાપનામાં નોંધપાત્ર પ્રદાન
  • વતનમાં પણ હાઈસ્કૂલ, પુસ્તકાલય, પાઠશાળા અને મદિર બનાવડાવ્યાં હતાં.
  • પાછલી જિંદગીમાં આંતરડાનું કેન્સર અને પછી પડી જવાને કારણે પગમાં ફ્રેક્ચર

 સાભાર

  • શ્રી.હરીશ રઘુવંશી, ‘ઇન્હેં ન ભુલાના’
  • ડો.કનક રાવળ
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 478 other followers