ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય

ગુજરાતનાં પનોતા સંતાનોનો પરિચય

ગુજરાતી સાહિત્ય અંગેની કસોટી


  1. ભવાઈની શરૂઆત કોણે, ક્યારે કરી હતી ? – બ્રાહ્મણ અસાઈતે પંદરમી સદીમાં
  2. લોકકલા ક્ષેત્રે ગુજરાત સરકાર તરફથી કયો મહત્વપૂર્ણ પુરસ્કાર આપવામાં આવે છે? : ઝવેરચંદ મેઘાણી પુરસ્કાર
  3. કયા મહારાષ્ટ્રીયન કવિએ ગુજરાતી સાહિત્યમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપ્યો છે? : બાપુસાહેબ ગાયકવાડ
  4. રમણલાલ સોનીનું ગુજરાતી સાહિત્યના કયા ક્ષેત્રમાં પ્રદાન છે? : બાળસાહિત્ય
  5. રસિકલાલ પરીખનું‘શર્વિલક’ નાટક કયા સંસ્કૃત નાટકને આધારે રચાયું છે? : મૃચ્છકટિકમ્
  6. અખાએ અમદાવાદ આવીને કયાં વસવાટ કર્યો હતો? : દેસાઈની પોળ
  7. ગુજરાતી ભાષાના પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહનું સંપાદન કોણે કર્યું? : દલપતરામ
  8. ગુજરાતી કવિતા ક્ષેત્રે મૂળ ઈટાલીના સોનેટનો સૌપ્રથમ પ્રયોગ કરનાર કોણ મનાય છે? : બળવંતરાય ક. ઠાકોર
  9. ગુજરાતી સાહિત્યની પ્રથમ પરિષદ કયાં અને કયારે યોજાઇ હતી? : અમદાવાદ-૧૯૦૫
  10. જરાતી ભાષાલેખન અને ગુજરાતી રૂપરચના કયા શતાયુ સાહિત્યકારનો બહુમૂલ્ય ફાળો છે? : કેશવરામ કાશીરામ શાસ્ત્રી (કે. કા. શાસ્ત્રી)

શબ્દો


આજે શબ્દો વિશે થોડીક પેટછૂટી વાત –

શબ્દોના સ્વામીઓના સ્વાગત માટે મૂળભૂત રીતે બનાવેલ આ બ્લોગ પર.

પણ… અહીં અંગ્રેજી શબ્દો વિશે વાત કરવાની છે! 

       નીચે અંગ્રેજી ભાષામાં સૌથી વધારે વપરાતા ૧૦૦૦ શબ્દોનું લિસ્ટ છે.

.…..બહુ જ જહેમતથી બનાવેલું લિસ્ટ

……વપરાશની અગ્રતા પ્રમાણે તૈયાર કરેલું લિસ્ટ

આવું કશું સંશોધન આપણી ભાષાઓમાં થયું હશે ખરું?

Words 1-25

the
of
and
a
to
in
is
you
that
it
he
was
for
on
are
as
with
his
they
I
at
be
this
have
from

Words 26-50

or
one
had
by
word
but
not
what
all
were
we
when
your
can
said
there
use
an
each
which
she
do
how
their
if

Words 51-75

will
up
other
about
out
many
then
them
these
so
some
her
would
make
like
him
into
time
has
look
two
more
write
go
see

Words 75-100

number
no
way
could
people
my
than
first
water
been
call
who
oil
its
now
find
long
down
day
did
get
come
made
may
part

SECOND HUNDRED Words 101-125

over
new
sound
take
only
little
work
know
place
year
live
me
back
give
most
very
after
thing
our
just
name
good
sentence
man
think

Words 126-150

say
great
where
help
through
much
before
line
right
too
mean
old
any
same
tell
boy
follow
came
want
show
also
around
form
three
small

Words 151-175

set
put
end
does
another
well
large
must
big
even
such
because
turn
here
why
ask
went
men
read
need
land
different
home
us
move

Words 176-200

try
kind
hand
picture
again
change
off
play
spell
air
away
animal
house
point
page
letter
mother
answer
found
study
still
learn
should
America
world

THIRD HUNDRED Words 201-225

high
every
near
add
food
between
own
below
country
plant
last
school
father
keep
tree
never
start
city
earth
eye
light
thought
head
under
story

Words 226-250

saw
left
don’t
few
while
along
might
close
something
seem
next
hard
open
example
begin
life
always
those
both
paper
together
got
group
often
run

Words 251-275

important
until
children
side
feet
car
mile
night
walk
white
sea
began
grow
took
river
four
carry
state
once
book
hear
stop
without
second
later
Words 276-300

miss
idea
enough
eat
face
watch
far
Indian
really
almost
let
above
girl
sometimes
mountain
cut
young
talk
soon
list
song
being
leave
family
it’s

FOURTH HUNDRED Words 301-325

body
music
color
stand
sun
question
fish
area
mark
dog
horse
birds
problem
complete
room
knew
since
ever
piece
told
usually
didn’t
friends
easy
heard

Words 326-350

order
red
door
sure
become
top
ship
across
today
during
short
better
best
however
low
hours
black
products
happened
whole
measure
remember
early
waves
reached

Words 351-375

listen
wind
rock
space
covered
fast
several
hold
himself
toward
five
step
morning
passed
vowel
true
hundred
against
pattern
numeral
table
north
slowly
money
map

Words 376-400

farm
pulled
draw
voice
seen
cold
cried
plan
notice
south
sing
war
ground
fall
king
town
I’ll
unit
figure
certain
field
travel
wood
fire
upon

FIFTH HUNDRED Words 401-425

done
English
road
halt
ten
fly
gave
box
finally
wait
correct
oh
quickly
person
became
shown
minutes
strong
verb
stars
front
feel
fact
inches
street

Words 426-450

decided
contain
course
surface
produce
building
ocean
class
note
nothing
rest
carefully
scientists
inside
wheels
stay
green
known
island
week
less
machine
base
ago
stood

Words 451-475

plane
system
behind
ran
round
boat
game
force
brought
understand
warm
common
bring
explain
dry
though
language
shape
deep
thousands
yes
clear
equation
yet
government

Words 476-500

filled
heat
full
hot
check
object
am
rule
among
noun
power
cannot
able
six
size
dark
ball
material
special
heavy
fine
pair
circle
include
built

SIXTH HUNDRED Words 501-525

can’t
matter
square
syllables
perhaps
bill
felt
suddenly
test
direction
center
farmers
ready
anything
divided
general
energy
subject
Europe
moon
region
return
believe
dance
members

Words 526-550

picked
simple
cells
paint
mind
love
cause
rain
exercise
eggs
train
blue
wish
drop
developed
window
difference
distance
heart
sit
sum
summer
wall
forest
probably

Words 551-575

legs
sat
main
winter
wide
written
length
reason
kept
interest
arms
brother
race
present
beautiful
store
job
edge
past
sign
record
finished
discovered
wild
happy

Words 576-600

beside
gone
sky
glass
million
west
lay
weather
root
instruments
meet
third
months
paragraph
raised
represent
soft
whether
clothes
flowers
shall
teacher
held
describe
drive

SEVENTH HUNDRED Words 601-625

cross
speak
solve
appear
metal
son
either
ice
sleep
village
factors
result
jumped
snow
ride
care
floor
hill
pushed
baby
buy
century
outside
everything
tall

Words 626-650

already
instead
phrase
soil
bed
copy
free
hope
spring
case
laughed
nation
quite
type
themselves
temperature
bright
lead
everyone
method
section
lake
consonant
within
dictionary

Words 651-675

hair
age
amount
scale
pounds
although
per
broken
moment
tiny
possible
gold
milk
quiet
natural
lot
stone
act
build
middle
speed
count
cat
someone
sail

Words 676-700

rolled
bear
wonder
smiled
angle
fraction
Africa
killed
melody
bottom
trip
hole
poor
let’s
fight
surprise
French
died
beat
exactly
remain
dress
iron
couldn’t
fingers

EIGHTH HUNDRED Words 701-725

row
least
catch
climbed
wrote
shouted
continued
itself
else
plains
gas
England
burning
design
joined
foot
law
ears
grass
you’re
grew
skin
valley
cents
key

Words 726-750

president
brown
trouble
cool
cloud
lost
sent
symbols
wear
bad
save
experi
ment
engine
alone
drawing
east
pay
single
touch
infor
mation
express
mouth
yard
equal
decimal

Words 751-775

yourself
control
practice
report
straight
rise
statement
stick
party
seeds
suppose
woman
coast
bank
period
wire
choose
clean
visit
bit
whose
received
garden
please
strange

Words 776-800

caught
fell
team
God
captain
direct
ring
serve
child
desert
increase
history
cost
maybe
business
separate
break
uncle
hunting
flow
lady
students
human
art
feeling

NINTH HUNDRED Words 801-825

supply
corner
electric
insects
crops
tone
hit
sand
doctor
provide
thus
won’t
cook
bones
tail
board
modern
compound
mine
wasn’t
fit
addition
belong
safe
soldiers

Words 826-850

guess
silent
trade
rather
compare
crowd
poem
enjoy
elements
indicate
except
expect
flat
seven
interesting
sense
string
blow
famous
value
wings
movement
pole
exciting
branches

Words 851-875

thick
blood
lie
spot
bell
fun
loud
consider
suggested
thin
position
entered
fruit
tied
rich
dollars
send
sight
chief
Japanese
stream
planets
rhythm
eight
science

Words 876-900

major
observe
tube
necessary
weight
meat
lifted
process
army
hat
property
particular
swim
terms
current
park
sell
shoulder
industry
wash
block
spread
cattle
wife
sharp

TENTH HUNDRED Words 901-925

company
radio
we’ll
action
capital
factories
settled
yellow
isn’t
southern
truck
fair
printed
wouldn’t
ahead
chance
born
level
triangle
molecules
France
repeated
column
western
church

Words 926-950

sister
oxygen
plural
various
agreed
opposite
wrong
chart
prepared
pretty
solution
fresh
shop
suffix
especially
shoes
actually
nose
afraid
dead
sugar
adjective
fig
office
huge

Words 951-975

gun
similar
death
score
forward
stretched
experience
rose
allow
fear
workers
Washington
Greek
women
bought
led
march
northern
create
British
difficult
match
win
doesn’t
steel

Words 976-1000

total
deal
determine
evening
nor
rope
cotton
apple
details
entire
corn
substances
smell
tools
conditions
cows
track
arrived
located
sir
seat
division
effect
underline
view

લાભશંકર ઠાકર, labhshankar thaker


la_tha-જલભીંજેલી
જોબનવંતી
લથબથ ધરતી
અંગઅંગથી
ટપકે છે કૈં
રૂપ મનોહર!

-મારા કોઈ ભાષિક કથનમાં
એક વાર પણ મેં મને જોયો નથી,
પ્રચંડ જુઠ્ઠાણાં મારાં છે
પણ રે તેમાંય  હું નથી.

-લઘરા તારા કાન મહીં એક મરી ગયું છે મચ્છર
એ મચ્છરની પાંખો ફફડે
શબ્દો તારા થરથર થથરે
ફફડાટોની કરે કવિતા
કકળાટોની કરે કવિતા
પડતા પર્વતનો ભય તારા ભાવજગત પર ઝૂમે
કવિવર નથી થયો તું રે
શીદને ગુમાનમાં ઘૂમે?

તેમની એકાંકીઓ વિશે

તેમની રચનાઓ

કવિતાકોશ પર એક અછાંદસ

વૃક્ષ – એકાંકી

એક સરસ અંજલિ

ચિત્રલેખા પર અંજલિ

મુંબાઈ સમાચારમાં અંજલિ

વિકિપિડિયા પર

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદની વેબ સાઈટ પર

________________________________

ઉપનામ

  • લઘરો, પુનર્વસુ

જન્મ 

  • જાન્યુઆરી 14, 1935,  સેડલા (સુરેન્દ્રનગર)

અવસાન

  • ૬, જાન્યુઆરી- ૨૦૧૬, અમદાવાદ

કુટુમ્બ

  • માતા –  ? ;  પિતા –     ?

અભ્યાસ

  • એમ. એ., ડી. એસ. એ. સી.

વ્યવસાય

  • આયુર્વેદિક ચિકિત્સક

જીવન ઝરમર

  • સાતેક વર્ષ અમદાવાદ શહેરની વિવિધ કોલેજોમાં અધ્યાપક તરીકે રહ્યા હતા
  • અમદાવાદમાં ચિકિત્સા તથા લેખન પ્રવૃત્તિ
  • ‘રે’ મઠ ના સભ્ય

la_tha_chitralekha

રચનાઓ

  • કવિતા –  વહી જતી પાછળ રમ્ય=ઘોષા, માણસની વાત, મારે નામને દરવાજે, બૂમ કાગળમાં કોરા, પ્રવાહણ, લઘરો, કાલગ્રંથિ, ટોળા અવાજ ઘોંઘાટ વિ.
  • નવલકથા – અકસ્માત, કોણ?, પીવરી, લીલા સાગર, હાસ્યાયન, ચંપકચાલીસા, અનાપસનાપ વિ.
  • નિબંધો – એક મિનિટ, ક્ષણ-તત્ક્ષણ, સૂરજ ઊગ્યો કેવડિયાની ફણસે વિ.

સન્માન 

  • વિશેષ રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક
  • ચંદ્રક

સાભાર

  • કર્તા-કૃતિ પરિચય
  • મૃગેશ શાહ
  • ગુજરાતી સાહિત્ય સંગમ
  • બકુલ ટેલર – મુંબાઈ સમાચાર

આદમ ટંકારવી, Adam Tankaravi


————————————————–

તેમની વેબ સાઈટ

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો.

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો.

સમ્પર્ક

  • 200 Halliwell road, Bolton Lancashire, BL1 3QJ –  U.K.

મૂળ નામ

  • આદમભાઈ મુસાભાઈ પટેલ ( ઘોડીવાળા)

જન્મ

  • ૨૭, સપ્ટેમ્બર, ટંકારિયા, ભરૂચ જિ.

કુટુમ્બ

  • માતા – આયેશા , પિતા – મુસા ભાઈ
  • પત્ની – , સંતાનો

અભ્યાસ

  • મેટ્રિક સુધી – ગામમાંથી
  • બી.એ. – જયહિંદ કોલેજ, મુંબાઈ
  • એમ.એ. – એમ.ટી.બી. કોલેજ, સુરત
  • બી.એડ/ એમ.એડ./ પી.એચ.ડી. – ્સરદાર પટેલ યુનિ. – વલ્લભ વિદ્યાનગર

વ્યવસાય

  • સુરત અને વલ્લભ વિદ્યાનગરમાં શિક્ષણ ક્ષેત્રે
  • યુ.કે.માં શિક્ષણ ક્ષેત્રે

તેમના વિશે વિશેષ

  • ૧૯૮૧ – યુ.કે,.ની લેન્કેસ્ટર યુનિ.માંથી ભાષાશાસ્ત્રમાં સ્નાતક – બ્રિટિશ કાઉન્સિલની સ્કોલરશીપ
  • ૧૯૯૧ સુધી ટંકારિયા હાઈસ્કૂલમાં શિક્ષક અને એમ.એમ.પટેલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ’માં અંગ્રેજીના અધ્યાપક
  • ૧૯૯૧ – યુ.કે.માં સ્થળાંતર
  • ૧૯૯૧ – ૧૯૯૮ – બોલ્ટન મુસ્લિમ કન્યા શાળામાં શિક્ષક
  • બોલ્ટન અને પ્રેસ્ટનની કોલેજોમાં અંગ્રેજીના ખંડ સમયના વ્યાખ્યાતા
  • ૧૯૯૮ -૨૦૦૧ બ્લેકબર્ન મુસ્લિમ કન્યાશાળામાં મુખ્ય શિક્ષક
  • ૨૦૦૧ -નિવૃત્તિ
  • હાલમાં અંગ્રેજ કવયિત્રી જુલી બોડન સાથે ‘સમકાલીન અંગ્રેજી કવિતા’ અંગેના પ્રોજેક્ટમાં કાર્યરત
  • દેશ વિદેશમાં અનેક મુશાયરાઓમાં ભાગ લીધો છે.
  • ગુજરાતી કવિતાઓનું અંગ્રેજીમાં રૂપાંતર –
  • સાદું જીવન અને ભારતીય અને સૂફી જીવન દર્શનમાં પૂર્ણ આસ્થા
આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો

AT4

રચનાઓ

  • કવિતા – સંબંધ, નખશિશ, આદમ ટંકારવીની ગઝલો
  • અંગ્રેજીમાં રૂપાંતર – ‘Aroma’ – શ્રી. અહમદ ગુલની કવિતાઓ
  • સંશોધન – ગુજરાતી ગઝલ, આદમ કદ અરિસામાં
  • શિક્ષણ – બ્રિટિશ યુનિ.માં એક વર્ષ, સાહિત્યનું અધ્યાપન
  • જીવન ચરિત્ર – એચ. એમ.પટેલ
  • પ્રવાસ  વર્ણન – અમેરિકા રંગ ડોલરિયો

સન્માન

  • ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમીનો ‘જયંત પાઠક પુરસ્કાર
  • ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદનું ‘દિલીપ મહેતા’ ગઝલ પારિતોષિક
  • INT નો એવોર્ડ

સાભાર

  • શ્રી. વિનોદ પટેલ

અરુણા જાડેજા, Aruna Jadeja


Aruna_1

  • ( લખવાનું શરૂ કર્યું બાદ) મારામાં ખૂબ જ બદલાવ આવ્યો છે. જ્યારથી મેં લખવાનું શરૂ કર્યું ત્યારથી મને ડિપ્રેશનનો ‘ડી’ કે ફ્રસ્ટ્રેશનનો ‘એફ’ શું છે તેની ખબર જ નથી. અત્યારની જનરેશનને નાની ઉંમરે આ બધું જોવા મળતું હોય છે. મારી પાસે એટલું કામ છે કે ભગવાને મને બે હાથની જગ્યાએ દસ હાથ આપ્યા હોત તો… અને દિવસના ૨૪ કલાકની જગ્યાએ ૫૦ કલાક આપ્યા હોત તો… હું મારા અલગ-અલગ કામને ટાઈમ આપી શકત.
  • પરિવારને મારા પ્રત્યે ગર્વ છે. મારા પૌત્રો પણ કહે છે વી પ્રાઉડ ઓફ યુ દાદી
  • હું જીવનમાં સતત જુવાન રહેવા માગું છું. કારણ કે, મારા નામની પાછળ જુવાનસિંહ લખાય છે.
  • હું ટૂંક સમયમાં સંસારમાંથી નિવૃત્તિ લઈ રહી છું અને આધ્યાત્મિક માર્ગે વળી રહી છું.

————————————————————————

મૂળ સ્રોત - અહીં ક્લિક કરો

મૂળ સ્રોત – અહીં ક્લિક કરો

સમ્પર્ક 

  • એ-1, સરગમ ફ્લેટ્સ. નવરંગપુરા, ઈશ્વરભુવન રોડ, અમદાવાદ, ૩૮૦ ૦૧૪
  • ફોન  079-26449691, 94285 92507
  • ઈમેલ    arunaj50@yahoo.com

નામ

  • અરુણા જુવાનસિંહ જાડેજા

જન્મ

  • ૯ , નવેમ્બર – ૧૯૫૦

Aruna_2

કુટુમ્બ

  • માતા- ? , પિતા – ?
  • પતિ – જુવાનસિંહ, સંતાન – ?

શિક્ષણ

  • એમ. એ. બી. એડ. (ગુજરાતી સાહિત્ય)

વ્યવસાય

  • અધ્યાપન – વાડિયા વીમેન્સ કોલેજ, સુરત –  ૧૯૭૩ – ૮૧
આ ચિત્ર પર 'ક્લિક' કરો

આ ચિત્ર પર ‘ક્લિક’ કરો

તેમના વિશે વિશેષ

  • જન્મ મહારાષ્ટ્રિયન  “બીલ્ગી”   કુટુંબ માં થયો
  • અરૂણાબેન મરાઠી સાહિત્યને ગુજરાતી સાહિત્યમાં લાવે છે  કારણ કે પણ આખી જિંદગી ગુજરાતમાં કાઢી તેથી મરાઠી કરતાં ઘણી વખત તેમના ગુજરાતી અનુવાદો શ્રેષ્ઠ રહ્યા છે.
  • ૨૦૦૫માં હાસ્ય લેખોના મરાઠીથી ગુજરાતીમાં અનુવાદ કરેલ એક પુસ્તક સાહિત્ય અકાદમીએ બહાર પાડ્યું ! ૨૦૧૦માં તેમને આ પુસ્તક માટે રાષ્ટ્રીય સાહિત્ય અકાદમીનો એવોર્ડ મળ્યો.
  • છેલ્લાં 12 વર્ષોથી ‘ અંધજન મંડળ’, અમદાવાદમાં ધો. 10 અને 12ના અંધ વિદ્યાર્થીઓ તેમજ કોલેજના અંધ વિદ્યાર્થીઓ માટે અંગ્રેજી તેમ જ સંસ્કૃત વિષયોનું શિક્ષણકાર્ય અને કેસેટ તેમજ સીડીનું રેકોર્ડિંગ. (માનદ્ સેવા)
  • એક ઓળખ- બુકમાર્કસ્- ઘરમાં જ રહ્યે પુસ્તકપ્રેમીઓ સાથેનો સંપર્ક ટકાવવાનો નુસખો, છેલ્લા 8 વર્ષથી આ પ્રયાસ ચાલુ
  • અખંડાનંદ ,જનકલ્યાણ,કુમાર,નવનીત સમર્પણ,પરબ,શબ્દસૃષ્ટિ,ઉદ્દેશ,પ્રત્યક્ષ,સમીપે,તથાપિ  જેવાં ગુજરાતી અને  મરાઠી સામયિકોમાં સ્વતંત્ર લેખન – કુલ ૧૫૦ થી વધારે મૌલિક લેખો
  • મુંબઈના ધો. 12ના ગુજરાતીના પાઠયપુસ્તકમાં એક પ્રકરણનો સમાવેશ
  • એમ.એ. પાર્ટ-2(ગુજ. યુનિ.)ના અભ્યાસક્રમ(તુલનાત્મક સાહિત્ય)માં સમાવેશ
  • સંપાદનકાર્ય – સામયિક ‘દિવ્ય સંસ્કૃતિ’, લાઈફ મિશન પ્રકાશન, વડોદરા\
  • આખી જિંદગી સાઈકલ પણ ચલાવેલી ન હોવા છતાં, ૫૦ વર્ષની ઉમરે કાર ચલાવતા શીખ્યાં!
  • ૫૫ વર્ષની ઉમરે કોમ્પ્યુટર શીખ્યા, અને સામાયિકોમાં પેજ મેકરમાં બનાવેલી ફાઈલો જ મોકલવા લાગ્યા!
  • અરુણાજીને કુકિંગનો પણ ખૂબ શોખ છે. તેમના આઈસક્રીમ અને કેક ખૂબ વખણાય છે. એમાં પણ પાનનો આઈસ્ક્રીમ તેમની યુએસપી છે.
તેમણે છપાવેલ એક બુકમાર્ક

તેમણે છપાવેલ એક બુકમાર્ક

હોબી

  • બાગકામ, ભરતગૂંથણ, કલા-કારીગરી, સંગીત-શ્રવણ (કાનસેન)

aruna_4

પ્રદાન

  • અનુવાદો
    • ગુજરાતી-મરાઠી  – विनोदमेळा’ – વિનોદ ભટ્ટ,  ‘
    • મરાઠી-ગુજરાતી  –  પુલકિત, મુકામ શાંતિનિકેતન – પુલ.દેશપાંડે;  ઈડલી, ઓર્કિડ અને હું, તમન્ના તમારી, મારગ અમારો – વિઠ્ઠલ કામત, રિયાઝનો કાનમંત્ર, યશવંત દેવ; ભૂમિ, આશા બગે, સંસ્મરણોનો મધપૂડો, સ્વ. વા.ના. ચિત્તળે;  શ્યામની  બા- સાને ગુરૂજી,  મન સાથે મૈત્રી, સમર્થ રામદાસ સ્વામી,  ભણે તુકો – સંત તુકારામ,  આડબંધ’(ચૅકડૅમ) – સુરેખા શાહ,  શ્રી ઇચ્છા બલવાન, શ્રીનિવાસ થાણેદાર,    શ્રીમદ્ ભાગવત્ કથાસાર, ગમતાનો કરીએ ગુલાલ – કાવ્યાનુવાદો.,
    • સંસ્કૃત- ગુજરાતી – શ્રીમદ્ ભગવદગીતા,  શ્રી વિષ્ણુસહસ્રનામ, શ્રી સૂક્તમ્, શ્રી શિવ મહિમ્ન સ્તોત્રમ્ શ્રી પુરુષ સૂક્તમ્, શ્રી ગણપતિ અથર્વશીર્ષ
    • અંગ્રેજી – ગુજરાતી –  પ્રથમ બુક્સ’  (બેંગલોર) ની બાળવાર્તાઓ,
  • નિબંધ – (લ)ખવૈયાગીરી, સંસારીનું સુખ સાચું,

સન્માન 

  • ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી
  • अखिल भारतीय वाङमय परिषद, बडौदे
  • રાષ્ટ્રીય સાહિત્ય અકાદેમી

સાભાર

  • રીડ ગુજરાતી
  • ગુજરાતી સાહિત્ય સંગમ

સમાજસુધારા આંદોલન


સાભાર – ડો. કનક રાવળ, ગુજરાત સમાચાર

GS

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરી મૂળ જગ્યાએ સચિત્ર માણો

  સમાજસુધારા આંદોલનમાં અમદાવાદના દિવેટિયા અને નીલકંઠ પરિવારના પ્રદાન વિશેનો આ લેખ ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય માટે ઘરેણાંરૂપ છે.   

    અમદાવાદનું કલ્ચર બદલનાર લાખા પટેલની પોળમાં દિવેટીયા કુટુંબ અને આકાશેઠકુવાની પોળનાં નીલકંઠ કુટુંબની વાત…

      બ્રહ્મક્ષત્રીયોની જેમ નાગરો સલ્તનત અને મુઘલ યુગમાં ફારસી ભાષા, મરાઠા કાલમાં મરાઠી અને બ્રિટીશ કાલમાં અંગ્રેજી ભાષા શીખ્યા. વળી બ્રિટીશ શાસનની શરૃઆતથી જ નાગરોએ પરિણામની લોકશાહીવાદી, રેશનલ અને પ્રગતિશીલ વિચારસરણી અપનાવી હતી. આ રીતે ગાંધી યુગ પહેલાં ગુજરાતમાં સમાજ સુધારાનું જે પ્રચંડ આંદોલન થયું તેમાં ભોળાનાથ સારાભાઈ દિવેટીયા, મહીપતરામ રૃપરામ નીલકંઠ અને તેમનાં કુટુંબીજનોએ પાયાનો ભાગ ભજવેલો.

     કવિ દલપતરામ, મહીપતરામ, ભોળાનાથ, હરકુંવર શેઠાણી, પાર્વતીકુંવર, ભોગીલાલ પ્રાણવલ્લભદાસ, નગરશેઠ હીમાભાઈ વખતચંદ અને તેમનાં પુત્ર પ્રેમાભાઈ, ગુજરાતનાં મીલ ઉદ્યોગનાં સ્થાપક રણછોડલાલ છોટાલાલ અને અંબાલાલ સાકરલાલ દેસાઈ ગુજરાતની પ્રથમ પેઢીનાં સમાજ સુધારકો હતા

      દિવેટીયા અને નીલકંઠ કુટુંબોએ નાગર શાંતિની સર્જનાત્મક પરંપરાઓને જાળવી રાખીને પરિવર્તનો કર્યા છે. તેમણે જુનવાણી સમાજ સામે સંઘર્ષ કરીને સામાજિક અને શૈક્ષણિક સુધારા કર્યા છે. તેનું એક કારણ એ છે કે બ્રહ્મક્ષત્રીયોની જેમ નાગરો સલ્તનત અને મુઘલ યુગમાં ફારસી ભાષા, મરાઠા કાલમાં મરાઠી અને બ્રિટીશ કાલમાં અંગ્રેજી ભાષા શીખ્યા. વળી બ્રિટીશ શાસનની શરૃઆતથી જ નાગરોએ પરિણામની લોકશાહીવાદી, રેશનલ અને પ્રગતિશીલ વિચારસરણી અપનાવી હતી. આ રીતે ગાંધી યુગ પહેલાં (૧૮૪૦-૧૯૧૫) ગુજરાતમાં સમાજ સુધારાનું જે પ્રચંડ આંદોલન થયું તેમાં ભોળાનાથ સારાભાઈ દિવેટીયા (૧૮૨૨-૧૮૮૬) અને મહીપતરામ રૃપરામ નીલકંઠ (૧૮૨૯-૧૮૯૧) અને તેમનાં કુટુંબીજનોએ પાયાનો ભાગ ભજવેલો.

     ભોળાનાથ ગર્ભશ્રીમંત હતાં. તેમનાં મિત્ર અને વેવાઈ મહીપતરામ મધ્યમવર્ગી બૌધ્ધિક હતા. ૧૮૫૭માં તેમનાં પત્ની પાર્વતીકુંવર સાથે અમદાવાદમાં સ્થાયી થયા ત્યાર બાદ તેમણે અનેક ઘર બદલેલાં. તેની સાથે પોળો પણ બદલેલી. તેઓ આકાશેઠકુવાની પોળમાં, લાખા પટેલની પોળમાં તથા ઘીકાંટામાં રહેલા. ટ્રેનિંગ કોલેજનાં પ્રિન્સીપાલ તથા એજ્યુકેશનલ ઇન્સ્પેક્ટર જેવા હોદ્દા તેમણે સંભાળેલાં. તેમનાં છેલ્લાં પુત્ર રમણભાઈનો (૧૮૬૮-૧૯૨૮) જ્યારે જન્મ થયો ત્યારે મહીપતરામ ઘીકાંટામાં આવેલી હીરાલાલ ફોજદારની વાડીનાં મકાનમાં રહેતા હતા જ્યાં ટ્રેડિંગ કોલેજનું પણ તે સમયે મકાન હતું. ૧૮૬૮માં મહીપતરામ, તેમનાં પત્ની પાર્વતીકુંવર તથા પુત્રો અનામત (૧૮૫૯-૧૮૯૯) અને ગુણીજન (૧૮૬૫-૧૯૩૫) હીરાભાઈ ફોજદારની વાડીમાં રહેતા હતા જ્યાં ગુજરાતનાં ભાવી મહાન સમાજ સુધારક, મ્યુનિસિપલ પ્રમુખ અને સાહિત્યકાર રમણભાઈનો જન્મ થયો હતો. રમણભાઈ નીલકંઠનું લગ્ન ભોળાનાથનાં દોહીત્રી વિદ્યાબહેન સાથે થયાં બાદ આ કુટુંબો વધારે ગાઢ સંપર્કમાં આવ્યા હતાં.

     ગુજરાતની પ્રથમ પેઢીનાં સમાજ સુધારક ભોળાનાથ, રણછોડલાલ અને લાભશંકર ઉમિયાશંકર

     આ લેખમાં દર્શાવવામાં આવેલી સવાસો દોઢસો વર્ષ પહેલાંની તસ્વીરો તેમજ લખાણ આજનાં જીજ્ઞાસુ અને અભ્યાસુ વાચક માટે કીંમતી છે. આપણાં પૂર્વજોની લાઇફ-સ્ટાઇલ, તેમનાં ડ્રેસ અને ઓર્નામેન્ટર કેવાં હતાં તેનું આબેહૂબ ચિત્રણ આ લેખમાંથી પ્રાપ્ત થશે. પણ માત્ર ફોટોગ્રાફો અને હેરિટેજ બિલ્ડિંગોનાં દ્રશ્યો જોવાથી શું વળે ?! તેની સાથે વિવિધ સમયે જીવન જીવી ગયેલા સ્ત્રીપુરુષો અને બાળકોની વાત પણ કરવી પડે. સમયે જીવન જીવી ગયેલા સ્ત્રીપુરૃષો અને બાળકોની વાત પણ કરવી પડે. તે મુજબ ભોળાનાથ તેમનાં પત્ની શીવકાશી તથા મહીપતરામ અને તેમનાં પત્ની ગાઢ મિત્રો હતા. તેઓ ગુજરાતની પ્રથમ પેઢીનાં સમાજ સુધારકોમાં ભોળાનાથ અને મહીપતરામનાં ખાસ મિત્રો તે નાગર જ્ઞાાતિનાં મહાન ઉદ્યોગપતિ અને દાનેશ્વરી રણછોડલાલ છોટાલાલ અને સમાજ સુધારક લાભશંકર ઉમીયાશંકર. રણછોડલાલે શાહપુરમાં બંગલો બાંધ્યો તે પહેલાં તેઓ દેસાઈની પોળ, ખાડીયામાં આવેલી તેમની હવેલીમાં રહેતા હતા. લાલશંકર અમૃતલાલની પોળમાં રહેતા હતા જ્યાં ૧૮૯૨માં તેમને મળવા સ્વામી વિવેકાનંદ આવેલા. કવિ દલપતરામ, મહીપતરામ, ભોળાનાથ, હરકુંવર શેઠાણી (જૈન વેપારી અને દાનેશ્વરી હઠીસીંહ કેસરીસિંહનાં પત્ની), પાર્વતીકુંવર, ભોગીલાલ પ્રાણવલ્લભદાસ, નગરશેઠ હીમાભાઈ વખતચંદ અને તેમનાં પુત્ર નગરશેઠ પ્રેમાભાઈ, ગુજરાતનાં મીલ ઉદ્યોગનાં સ્થાપક, દાનેશ્વરી અને અમદાવાદ મ્યુનિસિપાલીટીનાં પહેલા હિંદી પ્રમુખ રણછોડલાલ છોટાલાલ અને અંબાલાલ સાકરલાલ દેસાઈ (બ્રહ્મક્ષત્રીય જ્ઞાતિનાં મહાન કેળવણીકાર સમાજસુધારક અને ઉદ્યોગપતી) ગુજરાતની પ્રથમ પેઢીનાં સમાજ સુધારકો હતા. તેઓ પોળોમાં રહેતા હતાં.

      ત્યાર બાદ ભોળાનાથ દિવેટીયાનાં પુત્રો નરસિંહરાવ અને કૃષ્ણરાવ તથા દોહીત્રીઓ વિદ્યાબહેન અને શારદાબહેન તથા મહીપતરામનાં પુત્ર રમણભાઈ બીજી પેઢીનાં ગુજરાતનાં સમાજ સુધારકો અને સાહિત્યકારો ગણાય. નરસિંહરાવ (૧૮૫૮-૧૯૩૭) ગુજરાતનાં સમર્થ સાહિત્યકાર હતા. તેમનાં નાનાભાઈ કૃષ્ણરાવ ઇંગ્લેન્ડ જઈને બેરીસ્ટર થઇ આવ્યા હતા. ૧૮૮૬માં ભોળાનાથનું મૃત્યુ થયા બાદ કૃષ્ણરાવે તેમનાં પિતાનું જીવનચરિત્ર ૧૮૮૮માં પ્રસિદ્ધ કર્યું. જે આજે પણ સમાજ સુધારાનાં ઇતિહાસ માટે આધારભૂત ગ્રંથ ગણાય છે. ભોળાનાથનાં પુત્રી બાળાબહેનનું (૧૮૫૮-૧૯૧૮) લગ્ન ગોપીભાઈ ધુ્રવ સાથે થયું હતું. તેમને ત્રણ સંતાનો હતા – વિદ્યાબહેન (૧૮૭૬-૧૯૭૮) શારદાબહેન (૧૮૮૩-૧૯૭૦) અને ગટુભાઈ તેઓ આકાશેઠકુવાની પોળમાં રહેતા હતા જ્યાં વિદ્યાબહેનનાં ગુરૃ આચાર્ય આનંદશંકર બાપુભાઈ ધુ્રવ પણ રહેતા હતા. વિદ્યાબહેન, શારદાબહેન અને ગટુભાઈ રહેતા હતા તો આકાશેઠકુંવાની પોળમાં પણ ગોપીભાઈ ધુ્રવ જેવા ઓફીસે જાય કે તેમનાં પત્ની બાળાબહેન બાળકોની આંગળી પકડીને સીધા પીયેર લાખા પટેલની પોળમાં જતા રહેતા. તેમનો જન્મ અને ઉછેર ભોળાનાથની હવેલીઓમાં થયો હતો. સોળ ખંડોની આલીશાન હવેલી, તેની આગળ ઘોડાઓ તથા બાળકો માટેનો તબેલો. તેમની નજીકમાં આવેલી હવેલીઓમાં તદ્દન નીકટનાં સગા-સંબંધીઓ રહેતા. ઘોડાગાડી અને બળદગાડાનાં જમાનામાં ઘણાં ઓછા માણસોને ઘેર આવી સવલતો હતી. વિદ્યાબહેનનું લગ્ન રમણભાઈ સાથે ૧૮૮૯માં અને શારદાબહેનનું લગ્ન ડૉ. સુમના મહેતા સાથે ૧૮૯૮માં થયું હતું. વિદ્યાબહેન અને શારદાબહેન એકી વર્ષમાં ઈ.સ. ૧૯૦૧માં ગ્રેજ્યુએટ થયા હતા. આ બહેનો ગુજરાતની સૌ પ્રથમ મહીલા ગ્રેજ્યુએટો હતી. તેમણે સમાજ સુધારા માટે જે ભગીરથ પ્રયાસો કર્યા છે તેનો ગુજરાતનાં ઈતિહાસમાં બીજો જોટો જડે તેમ નથી. તે સમયે અમદાવાદ પોળો, ગલીઓ, ખડકીઓ અને શેરીઓમાં વસતું હોવાથી તેની આ વાત છે. અમદાવાદનાં જાહેર જીવનની આ દાસ્તાન છે.

      દિવેટીયા કુટુંબનો પાયો નાખનાર મૂળ પુરૃષ ગોપી મહેતા હતા

       ગુજરાતનાં સુલતાન મહંમદ બેગડાએ (૧૪૫૯-૧૫૧૧) તેમની નિમણૂંક રાંદેર અને સુરત બંદરનાં ગવર્નર તરીકે કરેલી, અને ‘મલેક’નો ખીતાબ આપ્યો હતો. ગોપી મહેતાએ સુરતમાં બંધાવેલું ‘ગોપી તળાવ’ આજે પણ હયાત છે. તેમનાં વંશજ નથમલ મહેતા ૧૭૪૦થી ૧૭૬૧ દરમિયાન પેશ્વા બાલાજી વિશ્વનાથનાં વકીલ અને મુત્સદ્દી હતા. ગુજરાતનાં પાતશાહી દીવાન અને ‘મીરાતે અહમદી’નાં કર્તા અલીમહંમદખાનનાં તેઓ ખાસ મિત્ર હતા. આ નથમલ મહેતાનાં વંશજો સારાભાઈ બાપાભાઈ (૧૭૭૨-૧૮૩૬) અને છોટાભાઈ બાપાભાઈ (૧૭૭૮-૧૮૫૨) અમદાવાદમાં બ્રિટીશ શાસનની શરૃઆતથી ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના મોટા વહીવટકર્તાઓ હતા. હકીકતમાં તો સ્વામી સહજાનંદની જેમ દિવેટીયા કુટુંબનાં આ ભાઈઓએ જુલમી મરાઠા શાસન સામે ઝૂંબેશ કરીને અંગ્રેજોને સાથસહકાર આપ્યો હતો. સારાભાઈ અને છોટાલાલે લાખા પટેલની પોળમાં હવેલીઓ બાંધી હતી જેમાં તેઓ સપરીવાર રહેતા હતા. ભોળાનાથને ભાગે તેમનાં પિતા સારાભાઈની હવેલી અને હિંમતભાઈને ભાગે તેમનાં પિતા છોટાલાલની હવેલી આવી હતી. હિંમતલાલ એટલે ગુજરાતનાં મહાન ધારાશાસ્ત્રી, ન્યાયાધીશ અને ગુજરાત યુનિવર્સિટીનાં પહેલા વાઈસ ચાન્સેલર હરસિદ્ધભાઈ વજુભાઈ દિવેટીયાનાં (૧૮૮૬-૧૯૬૮) દાદા ભોળાનાથ અને હરસિદ્ધભાઈ એક જ કુટુંબમાંથી આવ્યા હતા જેની શરૃઆત મહંમદ બેગડાનાં ગવર્નર મલેક ગોપીએ કરી હતી. ‘મલેક’નો ખીતાબ હતો, ગોપી મહેતા તેનાં નાગર મુત્સદ્દી હતા. આમ અભય મંગળદાસની હવેલીનો ઇતિહાસ લાંબો અને દીલચસ્પ છે !! પહેલી જ વખત આ અત્યંત મહત્ત્વની વાત અત્રે રજૂ કરવામાં આવી છે.

         ૧૮૭૧માં પ્રાર્થના સમાજની સ્થાપના સાથે સમાજ સુધારાનું આંદોલન શરુ થયું

         ભોળાનાથ સાધુચરીત માણસ હતાં. ઇંગ્લેડ જવા બદલ જ્યારે નાગરી નાતે ૧૮૬૧માં મહીપતરામનો બહિષ્કાર કર્યો તે સમયે બાર વર્ષ સુધી ભોળાનાથ તેમની પડખે રહ્યા હતા એટલું નહીં, પોતાનાં લાખા પટેલમાં આવેલું એક ઘર પણ તેમણે મહીપતરામ અને તેમનાં પત્ની પાર્વતીકુંવરને ફાળવી આપ્યું હતું. મહીપતરામ સાથે જમવા વ્યવહાર બદલ નાગરોએ ભોળાનાથનો બહિષ્કાર કર્યો, પણ આ નિસ્પૃહી માણસે નાતની કોઈ જ પરવા કર્યા વગર પોતાનો સંસાર નભાવ્યો. ભોળાનાથ, મહીપતરામ અને રણછોડલાલ છોટાલાલ જેવા પ્રથમ પેઢીનાં સમાજ સુધારકોએ ૧૮૭૧માં પ્રાર્થના સમાજ સ્થાપીને સમાજ સુધારાનું આંદોલન કર્યું હતું. તેમણે હિંદુ અને મુસલમાનો વચ્ચે પ્રેમ અને સદ્ભાવ વધારવાનાં પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. આ સંબંધો પણ એવા કે જ્યારે ૧૮૮૪માં મુંબઈ સરકારે નરસિંહરાવની નિમણૂંક સિવિલ સર્વિસમાં કરી ત્યારે રણછોડલાલ છોટાલાલે તેમનાં માનમાં ભવ્ય પાર્ટી આપી હતી જેમાં ગુજરાતી સ્ત્રીપુરૃષો ઉપરાંત ”સાહેબો અને મેડમો” પણ પધાર્યા હતાં.

         ભોળાનાથનું મન અને હૃદય વિશાળ હતું. તેમની હવેલીમાં કેટલાયે કેળવણીકારો અને સમાજ સુધારકો રહેવા આવતા. રવીન્દ્રનાથ ટાગોરનાં પિતા દેવેન્દ્રનાથ તથા ઇશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર જેવાં બ્રહ્મસામાજી નેતાઓ ભોળાનાથનાં મિત્રો હતા. તેવી જ રીતે નારાયણ હેમચંદ્ર નામનાં એક ગરીબ અને અલગારી વિચારક અને સાહિત્યકાર પણ ભોળાનાથની ખ્યાતી ‘કરૃણાસાગર ઋષી’ તરીકે પ્રસરેલી. પોતાનાં મિત્ર વિદ્યાસાગરનાં નામ ઉપરથી પૌત્રીનું નામ ‘વિદ્યા’ પાડેલું જેઓ પાછળથી વિદ્યાબહેન નીલકંઠ તરીકે પંકાયા.

       વિદ્યાબહેનનું લગ્ન ૧૮૮૯માં ધામધૂમથી થયું ત્યારે દાદા તો ગુજરી ગયા હતા. પણ નારાયણ હેમચંદ્રએ તેનો આંખે દેખ્યો અહેવાલ તેમની આત્મકથા ”હું પોતે” (૧૯૦૦)માં આપ્યો છે. લખાણ ફાંકડું છે ! લંડનમાં અભ્યાસ કરતા ગાંધીજીનાં તેઓ ખાસ મિત્ર હતા. નારાયણ હેમચંદ્રના શબ્દોમાં :

          ”રમણ અને વિદ્યાના મોટી ધામધૂમથી થયેલા લગ્નમાં હું માહલવા લાગ્યો. હું કન્યાને ત્યાં એટલે કન્યાના પિતા ગોપીનાથને ત્યાં (આકાશેઠકુવાની પોળમાં) જમતો તથા મારા મિત્ર સ્વર્ગસ્થ ભોળાનાથની લાખા પટેલની પોળમાં આવેલી હવેલીમાં તેમનાં પુત્રો ભીમરાવ, નનુભાઈ (નરસિંહરાવ) અને મનુભાઈ (કૃષ્ણરાવ) જોડે સૂતો બેસતો હતો. અમદાવાદમાં હું તે અગાઉ ૧૮૮૧ અને ૧૮૮૨માં ભક્તિપાત્ર રાવબહાદુર ભોળાનાથ સારાભાઈને ત્યાં ઉતર્યો હતો. તે વખતે તેમણે મારી બહુ પરોણાચાકરી કરી હતી. મિષ્ટાન્ન જમાડયા હતા અને ટ્રેનિંગ કોલેજનાં પ્રિન્સીપાલ મહીપતરામ રૃપરામ તેમજ મીલ માલિક રાવ બહાદુર રણછોડલાલ છોટાલાલ સાથે ઓળખાણ કરાવી હતી ભોળાનાથે એમની ઘોડાગાડીમાં બેસીને મને આખું અમદાવાદ શહેર બતાવ્યું હતું. હું વખતોવખત ભોળાનાથની અને મહીપતરામને ઘેર જતો હતો. મહીપતરામનો છોકરો રમણ હોંશીયાર હતો. તે મને બહુ સવાલ પૂછતો હતો…મારા મિત્ર નરસિંહરાવ સાથે હું મુંબઈથી વિદ્યા અને રમણનાં લગ્નમાં મહાલવા અમદાવાદ જાન્યુઆરી ૧૮૮૯માં આવ્યો. હસ્ત મેળાપ વખતે ગ્યાલરીમાં મહીપતરામ તથા ગોપીનાથનાં ઓળખીતા અંગ્રેજ મિત્રો હતા અને કેટલીક મેડમો હતી. તેને લગ્નની ક્રિયા સમજાવવાનો ભાર મનુભાઈ (કૃષ્ણરાવ) તથા નનુભાઈએ (નરસિંહરાવ) લીધો હતો. તેઓ સમજાવતા જતા હતા અને આનંદ કરતા હતા. જ્યારે બધાને પગે લાગવા જોડું આવ્યું ત્યારે સાહેબ અને મેડમોને પણ પગે લાગ્યું. લગ્ન પ્રસંગે નરસિંહરાવે અંગ્રેજો પારસીઓ અને દેશી લોકોને પાર્ટી આપી હતી. લગ્ન ધામધૂમથી ઉજવાયું હતું.”

         નારાયણ હેમચંદ્રએ તે સમયનાં અમદાવાદી સ્ત્રીપુરૃષોનાં પોષાક ઘરેણાં વગેરેનું વર્ણન કર્યું છે. જીજ્ઞાસુ તથા અભ્યાસુ વાચકને તેમાં રસ પડે તેવી આ વાત છે. તે મુજબ પુરૃષો પાઘડી, ધોતિયું અંગરખુંના સ્ત્રી-પુરૃષોની જીવન પદ્ધતિ વિષે લખ્યું છે :

        બૈરાના પોષાકમાં તથા ઘરેણામાં જાતજાતનો તફાવત છે. ઓસવાળ જૈનનાં બૈરાં ઉત્તમ પોશાક તથા ઘરેણાં હલકા પણ કિંમતી પહેરે છે. જૈનનાં બૈરાં જેમ બને તેમ પાતળાં વસ્ત્ર પહેરવાને લલચાય છે. પણ કણબી, વૈશ્વણ, વાણીયાની સ્ત્રીઓ જાડા જરીનાં પોષાક પહેરે છે તથા ઘરેણાં પણ જુદી જાતના એટલે મોટા મોટા પહેરીને ભભકો મારે છે, મોટા મોટા જાડા અઠાસીયો જુવારી ભાતનાં પહેરીને મલકાતી મલકાતી રસ્તામાં જાય છે. હાથમાં કેટલીકો મોટા ચૂડા, જાડા શાંકળા, મોટા ભારી બાજુ, કોટનાં જાડાં મોટાં ઘરેણાં ઘાલે છે. નાગરના તથા બ્રહ્મક્ષત્રીનાં બૈરાં નાજુક ઘરેણાં ઘાલીને મંદગતિથી નખરા કરતી જાય છે. અમદાવાદમાં પુરૃષો માટે રેશમી કોટનાં ધોતિયાં, બાઇડીઓને માટે જાતજાતના રેશમી તથા સુતરાઉ લુગડાં, હીનખાબ, મોળીયા વગેરે ઘણું સારૃં થાય છે. અમદાવાદનું તારનું કામ એટલે જરીનું કામ ઉત્તમ થાય છે. અમદાવાદની સાડીઓ, મુંગીયા તથા ચંદ્રકળા બહુ જ સારી તથા ટકાઉ બને છે, પણ તે જાડી હોવાથી આજકાલનાં (૧૮૮૧ની વાત છે) બૈરાંને તે ગમતા નથી. તેને બદલે થોડા દહાડામાં ચીરાઈ જાય, ફાટી જાય એવી ચીનાઈ, જાપાની તથા ફ્રેન્ચ સાડી પહેરીને ભભકો મારે છે. અમદાવાદમાં છાયલો બહુ પ્રખ્યાત છે. પણ આજકાલનાં બૈરાં અંગ્રેજી પાતળા ગવન તથા વ્હીરનાં ગવનો કરીને થોડા દહાડાનો ભભકો કરીને ફરે છે.

         આજે તો આ વાતને ખાસ્સા ૧૩૪ વર્ષ થઈ ગયાં. જમાનો પલટાયો છે. તે સમયે સ્ત્રી જાતીને માટે ”બૈરાં” તથા ”બાયડીઓ” કહેવાનો રિવાજ પ્રચલીત હતો. આજે તે અપમાનવાચક છે. તે સમયનાં કેટલાંક વસ્ત્રો તથા ઘરેણાંનાં નામો પણ આપણે ભૂલી ગયા છીએ.

        આજથી ૨૦૦ વર્ષ પહેલાં ભોળાનાથનાં પિતા સારાભાઈ બાપાલાલે ‘હવેલી’

        ભોળાનાથ ગર્ભશ્રીમંત કવિ અને સમાજ સુધારક હતા. સાંકડી શેરીમાં આવેલી લાખા પટેલની પોળ તથા તેને અડીને આવેલી શેઠની પોળમાં તેમની સુંદર નકશીકામવાળી ભવ્ય હવેલીઓ હતી. તેમાં તેઓ ત્રીસ ચાલીસ કુટુંબીજનો સાથે રહેતા હતા. થોડા વર્ષ પહેલાં લાખા પટેલની પોળની હવેલી ઉદ્યોગપતિ મંગળદાસ ગીરધરદાસનાં વંશજ અભય મંગળદાસે ખરીદી લીધી. તેમણે આ હવેલીને ‘હેરીટેજ હવેલી’ તરીકે વિકસાવી છે. આ હવેલી આજથી ૨૦૦ વર્ષ પહેલાં ભોળાનાથનાં ૫િતા સારાભાઈ બાપાલાલે બંધાવી હતી. એક હવેલીની બરાબર સામે સારાભાઈનાં ભાઈ છાટાભાઈ બાપાલાલે પણ ભવ્ય હવેલી બંધાવી હતી જે આજે હયાત છે. આ હવેલીઓ જોવા લાયક છે.

ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય ફેસબુક પર


સાભાર – શ્રીમતિ હીરલ શાહ, રીડિંગ , યુ.કે.

આ ચિત્ર પર 'ક્લિક' કરો.

આ ચિત્ર પર ‘ક્લિક’ કરો.

મળવા જેવા માણસ – દિપક અને મંજરી બૂચ


સાભાર – ગુજરાત સમાચાર

મૂળ લેખ માટે આ ચિત્ર પર 'ક્લિક' કરો

મૂળ લેખ માટે આ ચિત્ર પર ‘ક્લિક’ કરો

      આજીવન નોકરીની માયાજાળમાંથી છૂટયા બાદ ઘણા લોકો શાંતિની રાહ પકડીને જીવન ગુજારવાનો પ્રયત્ન કરતા હોય છે પરંતુ શહેરના શ્યામલ વિસ્તારમાં રહેતા દંપત્તિ દિપકભાઈ અને મંજરીબેન બૂચ કે જેઓએ પોતાનું બચેલું જીવન જરૃરિયાતમંદ બાળકોને ભણાવવા માટે ખર્ચ કરી દીધું છે. ગુજરાત સ્ટેટ ફાયનાન્સિયલ કોર્પોરેશનના ડેપ્યુટી જનરલ મેનેજર રહી ચૂકેલા દિપકભાઈ ૬૯ વર્ષની ઉંમરે પણ ધોરણ પાંચથી દસના બાળકોને ભણાવે છે. જ્યારે તેમના પત્ની મંજરીબેન ૬૩ વર્ષના છે અને તેઓ ધોરણ ત્રણ અને ચારના બાળકોને ભણાવે છે. છેલ્લા દસ વર્ષથી જરૃરિયાતમંદ બાળકોને ભણાવવાનું કામ કરતા આ દંપત્તિએ અત્યાર સુધી ૫૦૦થી વધારે વિદ્યાર્થીઓને ભણાવ્યા છે. અત્યારે હાલમાં દરરોજ ૧૭ સ્કૂલના ૨૦૦ વિદ્યાર્થીઓ તેમની પાસેથી ટયુશન લઈ રહ્યા છે. જેમાં તેઓ વિજ્ઞાન, ગણિત, ભૂગોળ જેવા વિવિધ વિષયો ભણાવે છે. સંયુક્ત કુટુંબમાં રહેવા છતાં પણ આ ભણાવવાનો સેવા યજ્ઞા ચાલુ રાખવા માટે ફેમિલી મેમ્બર પણ સાથ પુરાવે છે. આ દંપત્તિની આ સેવા અનેક લોકોને પ્રેરણાદાયક થઈ શકે છે.

dipak_1dipak_2       આ અંગે દિપકભાઈ અને મંજરીબેન બૂચ કહે છે કે, અહીં આવતા બાળકોમાંથી કોઈના પિતા શાકભાજીની લારી ચલાવે છે, તો કોઈ રીક્ષા ચાલકના, પ્લંબરના કે સંતાનો છે. આ બાળકોને ફ્રીમાં ટયુશન મળી રહે તે માટે અમે બન્નેએ તેમને ભણવવાનો બહું પહેલાથી જ નિર્ણય લીધો હતો. અહીંથી ટયુશન લઈ ચૂકેલા વિદ્યાર્થીઓ એન્જિનિયરીંગ, બીસીએ અને માસ્ટર લેવલની ડીગ્રી મેળવી ચૂક્યા છે. અમે શ્યામલ નજીકના સંયુક્ત કુટુંબમાં રહીએ છીએ છેલ્લા દસ વર્ષમાં અમે નવ વર્ષ સુધી બાળકોને અમારા ઘરે ભણાવ્યા હતા. પરંતુ છેલ્લા એક વર્ષથી ડોનરે બાળકોેને ભણાવવા માટે અમારા ઘરની સામે એક મકાન ભાડેથી અપાવ્યુ છે. આ સોશિયલ એક્ટિવિટીને જોતા ગવર્નર દ્વારા અમને પ્રોત્સાહન પણ આપવામાં આવ્યુ હતું.

       મારા ફાધર ફૂલની લારી ચલાવે છે. અમારી પાસે ટયુશનના કે આગળ ભણવાના પૂરતા પૈસા ન હતા પરંતુ ધોરણ સાતથી દસનું ટયુશન મે આ દાદા-દાદી પાસે લીધુ અને તેમને ઈ.સી. એન્જિનિયર બનાવી જેની તમામ ફી તેમને આપી હતી.

મોનિકા, યંગસ્ટર

                            monica             sagar  

       હું દિપક દાદા પાસે ત્રણ વર્ષ ટયુશન લઈ ચૂક્યો છું. ત્યાર બાદ તેમને મને એન્જિનિયરીંગમા ભણાવવા માટે ફી પણ આપી હતી. હું અહીં ટયુશન લીધા બાદ જ ટેક્સટાઈલ એન્જિનિયર બન્યો છું.

 –  સાગર ખત્રી, યંગસ્ટર

આવા ગુજરાતીઓ પણ હોય – રવજીભાઈ સાવલિયા


       વલોણાવાળા રવજીભાઈ ક્યાં રહે છે? તો જવાબ મળે પવનચક્કીવાળા બંગલામાં.

        મુલાકાતો જેમ જેમ વધતી ગઈ તેમ “વાળા રવજીભાઈ સાવલીયા” ગયું પણ આગળના શબ્દો નવા નવા પ્રકારના ભરતી થતા રહ્યા, ને વળી જૂનાને હટાવ્યા વગર જ. એ ચીજ નવાઈ પમાડનારી હતી. ઘરઘંટીવાળા…… વીજળી બચાવનારી ઈલેક્ટ્રિક મોટરવાળા, હીરાઉદ્યોગ માટે સગવડ ભરી ઓછી ગરમી પેદા કરીને હીરાઘસુઓને ભઠ્ઠી જેવા તાપમાંથી ઉગારનારી ઈલેક્ટ્રિક સગડીવાળા, ફૂટપંપવાળા, બેટરીથી ચાલતી સાઈકલવાળા, કુત્રિમ વરસાદ વરસાવવાવાળા, જળસંચયવાળા, ગુજરાત સરકારને ભોગવવી પડતી વીજ કટોકટીનું નિવારણ શોધવાવાળા, કીર્તિ સુવર્ણચંદ્રક પ્રદાન કરવાવાળા, રેશનાલિસ્ટોને મદદ કરનારા, તો સાગમટે અનેકોને ખગોળ દર્શન કરાવીને એની ભલભલાને છક્કડ ખવડાવી દે તેવી સરળ સમજૂતી આપવાવાળા રવજીભાઈ, શાળા-કોલેજો સંસ્થાઓમાં ગાંઠને ખર્ચે ફરી ફરીને (છેક મુંબઈ લગી જઈને) વિદ્યાર્થીઓને મંત્રમુગ્ધ કરી દેનારા વિજ્ઞાનના રહસ્યો ખોલતાં ભાષણો આપવાવાળા, મોટરકારના આંતરિક દહનયંત્ર ( ઈન્ટર્નલ કમ્બશન એન્જિન)માં પેદા થતી અફાટ ગરમીનું ગતિ-શક્તિમાં રૂપાંતરિત કરી આપવાવાળા રવજીભાઈ……

–  રજનીકુમાર પંડ્યા.

વાંચતાં મન મહોરી ઊઠે તેવો પરિચય…

આ ચિત્ર પર 'ક્લિક' કરો

આ ચિત્ર પર ‘ક્લિક’ કરો

વૈશ્વિક પ્રતિભાઓ


આ બ્લોગ ગુજરાત સાથે સંબંધિત પ્રતિભાઓ પૂરતો જ સીમિત છે. પણ એવી વેબ સાઈટ જોવા મળી , જેમાં લગભગ આ બ્લોગ જેવા જ ફોર્મેટમાં ( કદાચ એનાથી વધારે સારા ફોર્મેટમાં) આખી દુનિયાની અનેક પ્રતિભાઓના પરિચય માણવા મળે છે.

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો.

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો.

અત્યંત માન ઉપજાવે તેવી પ્રતિભા સ્વ. અબ્દુલ કલામ આ રહ્યા….

સાભાર – શ્રી, મહેન્દ્ર ઠાકર ( મૂંબાઈ) 

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 703 other followers

%d bloggers like this: