ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય

ગુજરાતનાં પનોતા સંતાનોનો પરિચય

દલપતરામ, Dalpataram


dalpatram.jpg

“સાંભળી શિયાળ બોલ્યો, દાખે દલપતરામ.

અન્યનું તો એક વાંકું આપના અઢાર છે.”

___

રચના ઃ ૧ ઃ ૨ ઃ ૩ ઃ

ગુજરાત સમાચારમાં પ્રગટ થયેલાં લેખોની લીન્ક્સ –

જુલાઇ 23 2006
જુલાઇ 30 2006
ઑગષ્ટ 13 2006
______________________________

નામ

  • દલપતરામ કવિ

જન્મ

  • 21 જાન્યુઆરી -1820 , વઢવાણ

અવસાન

  • 25 માર્ચ -1898 , અમદાવાદ

કુટુમ્બ 

  • પિતા – ડાહ્યાભાઇ ; પુત્ર – નાનાલાલ કવિ

અભ્યાસ

  • સ્વામી દેવાનંદ પાસે છંદ, અલંકાર અને ભાષાનો અભ્યાસ
  • સ્વામિનારાયણ મંદિરમાં સંસ્કૃતનો અભ્યાસ

વ્યવસાય

  • ફાર્બસ સાહેબ માટે રાસમાળાની સામગ્રી માટે પરિભ્રમણ
  • ગુજરાત  વર્નાકુલર સોસાયટીમાં મંત્રી
  • 1855– બુદ્ધિપ્રકાશ નું સંપાદન અને તંત્રી તરીકે કામગીરી.
  • 1858હોપ વાંચનમાળાની કામગીરીમાં મદદ

પ્રદાન

  • અર્વાચીન ગુજરાતી કવિતામાં સુધારા યુગના તેઓ અગ્રણી કવિ છે.
  • કવિતા, હાસ્ય કવિતા, નિબંધ, પિંગળ શાસ્ત્ર, નાટક

મૂખ્ય કૃતિઓ

  • કવિતા ફાર્બસ વિરહ, વેન ચરિત્ર, હુન્નર ખાનની ચઢાઇ
  • નિબંધ ભૂત નિબંધ, જ્ઞાતિ નિબંધ
  • નાટક મિથ્યાભિમાન, લક્ષ્મી
  • વ્રજભાષામાં –  વ્રજ ચાતુરી
  • વ્યાકરણ દલપત પિંગળ

જીવન

  • વૈદિક કર્મકાંડ છોડી સવામિનારાયણ સંપ્રદાય સ્વીકાર્યો
  • સુધારા યુગના મહત્વના કવિ

સન્માન

  • બ્રિટિશ સરકાર તરફથી સી. આઇ. ઇ. ઇલ્કાબ

સાભાર

  • ગુર્જર સાહિત્ય ભવન – અમૃતપર્વ યોજના, ધવલ શાહ

35 responses to “દલપતરામ, Dalpataram

  1. ઊર્મિસાગર September 9, 2006 at 3:07 am

    ‘વાલા તારા વેણ સ્વપનાંમા પણ સાંભરે,
    નેહ ભરેલાં નેણ ફરી ન દીઠાં ફારબસ.”

  2. Pingback: મધુસંચય

  3. Rajendra Trivedi,M.D. September 30, 2006 at 2:07 am

    Dalpatram Kavi and His son Nanalal are pride for all Gujarati and
    They are Shrimali Brahmins,I was born as a Shrimali Brahmin.
    Our community has contact with their Grand children.
    I recall his Poem like,
    Kaludi Kutari ne……
    Valatara ven…..
    Polu che te bole tema kari te she
    karigari,
    Sambelu vagade to hun Jannu ke to shacho che !

  4. Pingback: મનરૂપી ઘોડો - દલપતરામ. Dalpatram « અમીઝરણું…

  5. Pingback: 25 - માર્ચ - વ્યક્તીવીશેષ « કાવ્ય સૂર

  6. Dr. Chandravadan Mistry April 10, 2007 at 10:23 pm

    I studied till Gujarati Dhoran 5 and reading on KAVI DALPATRAM Iamremindeded of his poem vadi o vadi shu kaho chho dala talvadi ringda lau be char liyo ne dash bar Its nice to know about KAVI DAPATRAM~ONE OF THE JEVEL OF GUJARAT.chandravadan

  7. Pingback: અંધેરી નગરી -દલપતરામ « ઊર્મિનો સાગર

  8. Pingback: ન્હાનાલાલ કવિ, Nhanalal Kavi « ગુજરાતી સારસ્વત પરિચય

  9. Khevan Kavi July 5, 2007 at 12:01 pm

    Both Dalpatram Kavi and Nanalal Kavi are my Great Great Grand fathers. I am proud to be the part of this family. I liked the poem of Dalpatram “Unt kahe kutra ni puch vaki, popat ni chach vaki pan unt na 18 ang vaka”

    Regds. Khevan Kavi – Canada

  10. Rajendra Trivedi, M.D. July 6, 2007 at 8:01 pm

    DEAR KHEVAN,

    WHEN I WAS IN INDIA,
    I TALKED TO TYOTIBEN FROM THANE,MUMBAI.YOU KNOW HER TOO.
    WE ARE BOTH SHRIMALI BRAMINS.

  11. Pingback: સારસ્વત કુટુમ્બ « ગુજરાતી સારસ્વત પરિચય

  12. Pingback: 21 - જાન્યુઆરી - વ્યક્તિવિશેષ « કાવ્ય સુર

  13. SG February 20, 2008 at 3:18 am

    http://www.searchgujarati.com
    શોધો ગુજરાતી સાહિત્ય વિવિધ ગુજરાતી blogs અને websites પર

    તમારો ગુજરાતી બ્લોગ કે વેબસાઈટ SearchGujarati ને મોકલવા ઈમેલ કરો: submit @ searchgujarati.com

  14. pravina Avinash Kadakia February 25, 2008 at 2:24 pm

    Dalpatram’s this poem ‘I love it.’

  15. Deepika Sura June 13, 2008 at 8:58 am

    Could you send me the whole poem: “anyanu to ek vanku, aapna athadar chhe..” of Kavi Dalpatram Please? This is one of my favorite poems of my favorite kavi.
    I really appreciate it.
    Thanks

  16. Atul Shah September 8, 2008 at 3:50 am

    Could you please mail me these three poems (complete text)?
    1 Ma ni mamta
    2 Pitaji
    3 Anaya nu to ek vaku

    all by Kavi shri Dalpatram!

    • shah vimal January 26, 2016 at 10:44 pm

      Poem3)
      ઊંટ કહે: આ સભામાં,વાંકાં અંગવાળાં ભૂંડા;
      ભૂતળમાં પક્ષીઓ ને પશુઓ અપાર છે;

      બગલાની ડોક વાંકી, પોપટની ચાંચ વાંકી;
      કૂતરાની પૂછ્ડીનો, વાંકો વિસ્તાર છે.

      વારણની સૂંઢ વાંકી, વાઘના છે નખ વાંકા;
      ભેંસને તો શિર વાંકાં, શિંગડાનો ભાર છે.

      સાંભળી શિયાળ બોલ્યું, દાખે દલપતરામ;
      “અન્યનું તો એક વાંકું, આપનાં અઢાર છે ”

  17. radhika kotecha August 1, 2009 at 2:00 am

    hello
    can you mail me the poem uta kahe on my mail id.

  18. Chetan Dave February 20, 2010 at 12:34 pm

    sweetubhai

    ppl r asking u to send them the poems by ur great grandpas

    getting popular man

    chetan

  19. Pingback: નર્મદ, Narmad « Vinay Rakholiya

  20. krishna July 14, 2010 at 12:51 am

    I love poem of Dalpatram is Unt kahe Ashbha ma bhunda bhutal ma please send me this

    • shah vimal January 26, 2016 at 10:46 pm

      Have maja aavse

      ઊંટ કહે: આ સભામાં,વાંકાં અંગવાળાં ભૂંડા;
      ભૂતળમાં પક્ષીઓ ને પશુઓ અપાર છે;

      બગલાની ડોક વાંકી, પોપટની ચાંચ વાંકી;
      કૂતરાની પૂછ્ડીનો, વાંકો વિસ્તાર છે.

      વારણની સૂંઢ વાંકી, વાઘના છે નખ વાંકા;
      ભેંસને તો શિર વાંકાં, શિંગડાનો ભાર છે.

      સાંભળી શિયાળ બોલ્યું, દાખે દલપતરામ;
      “અન્યનું તો એક વાંકું, આપનાં અઢાર છે ”

  21. સુરેશ જાની July 14, 2010 at 4:25 pm

    ઊંટ કહે: આ સભામાં,વાંકાં અંગવાળાં ભૂંડા;
    ભૂતળમાં પક્ષીઓ ને પશુઓ અપાર છે;

    બગલાની ડોક વાંકી, પોપટની ચાંચ વાંકી;
    કૂતરાની પૂછ્ડીનો, વાંકો વિસ્તાર છે.

    વારણની સૂંઢ વાંકી, વાઘના છે નખ વાંકા;
    ભેંસને તો શિર વાંકાં, શિંગડાનો ભાર છે.

    સાંભળી શિયાળ બોલ્યું, દાખે દલપતરામ;
    “અન્યનું તો એક વાંકું, આપનાં અઢાર છે ”

  22. સુરેશ જાની November 11, 2010 at 5:37 pm

    Sent by Pragnaben

    આ જગતમાં આપણે હંમેશાં બીજાનો જ વિચાર કરીએ છીએ. બીજો શું કરે છે? બીજા લોકો શું કહેશે? બીજાને કેવું લાગશે? બીજાનો ઝીણામાં ઝીણો દુર્ગુણ આપણે જોઈ શકીએ છીએ. અને મેગ્નીફાઈંગ ગ્લાસથી મોટાં કરીને એ દુુર્ગુણોની ચર્ચા પણ કરી શકીએ છીએ. માત્ર આપણને આપણી જાત તરફ જ ડોકિયું કરવાનો ટાઈમ મળ્યો નથી હોતો. આપણને આપણો જ મોટામાં મોટો દુર્ગુણ દેખાયો નથી હોતો. પ્રત્યેક મન હંમેશા પોઝીટીવ કરતાં, સકારાત્મક કરતાં નેગેટીવ એટલે કે નિષેધાત્મક ચિંતન જ વધારે કરે છે.

    પશુઓ અને પક્ષીઓની સભા મળી છે. અને ત્યારે સૌથી ઉંચું હોવાને નાતે જાણે પોતાની ઊંચાઈ ઉપર ગર્વ કરીને ઊંટે બધા પશુઓ અને પક્ષીઓને જોયાં હશે અને પછી જે લોકોનાં શરીર વાંકાં છે એ બધા કેટલાં ભૂંડાં લાગે છે, કેટલાં ખરાબ લાગે છે એમ તુચ્છતાથી કહે છે. અને કવિતાનો પ્રારંભ થાય છે. ભૂતળ એટલે કે પૃથ્વી ઉપર પશુઓ અને પક્ષીઓ અપાર છે જે ભૂંડાં લાગતાં હોય. ભૂંડાં લાગે છે. દેખાવમાં ખરાબ અને કદરૂપા લાગે છે એના કારણમાં ઊંટ વાંકું અંગ, વાંકું શરીર જવાબદાર છે એમ જણાવે છે અને પછી તો લાંબી યાદી આપે છે.

    બગલાની ડોક વાંકી છે. પોપટની ચાંચ વાંકી છે. કૂતરાની પૂંછડી વાંકી છે. હાથીની સૂંઢ વાંકી છે. વાઘના તો નખ પણ વાંકાં છે. અને ભેંસના શીંગડાં તો કેટલાં બધાં વાંકા છે? અને પાછા એ શરીરનો ભાર બનીને રહ્યા છે. તોરમાં ને તોરમાં વાંકદેખું ઊંટ પશુ પક્ષીઓની સભામાં બોલવા આગળ જાય છે ત્યાં જ ચતુર શિયાળ તેને અટકાવે છે. અને તેને જણાવે છે કે અન્યનું તો એક જ અંગ વાંકું છે. પરંતુ આપના તો અઢારેય અંગ વાંકાં છે. અહીં ‘‘આપના’’ શબ્દ સંપૂર્ણ કટાક્ષથી વાપરવામાં આવ્યો છે. ‘‘આપ’’ માત્ર માનાર્થે જ નહીં, વ્યંગાર્થે પણ ભરપૂર પ્રયોજાય છે. કવિ દલપતરામે અહીં તેનો ઉપયોગ કર્યો છે.

    કવિ દલપતરામનો યુગ એ ગુજરાતી ભાષાનો સુધારક યુગ છે. અને આ સુધારક યુગની વિશેષતા એ હતી કે સમાજમાં ફેલાયેલી બદીઓને સમાજમાં ફેલાયેલા દુષણોને શોધી શોધીને તેના ઉપર પ્રહાર કરવામાં આવ્યા છે. દલપતરામનાં સમયમાં જે લખાતું અને છપાતું હતું તે ઘરેઘર વંચાતું હતું અને આમ આપણા આ કવિઓએ સમાજને બેઠો કરવાનું કામ પણ કર્યું છે. આ સાથે જ આ ક્ષણે યાદ આવી રહ્યા છે ભોમ ભગત, અખો વગેરે.

    દલપતરામ કવિનું આ કાવ્ય ભલે પ્રથમ દ્રષ્ટિએ વ્યંગ કાવ્ય છે. પણ એને એક જુદા દ્રષ્ટિકોણથી પણ જોઈ શકાય છે. કોઈપણ વ્યક્તિ સર્વાંગ સંપૂર્ણ નથી હોતી કે દરેક વ્યક્તિ પાસે સઘળું નથી હોતું. દરેકમાં કોઈને કોઈ ખામી કે કમી હોય છે જ. તેથી જ પોતાની અઘૂરપ જોવાને બદલે બીજાની ખામીઓ જોવા નીકળવાનો અર્થ નથી. સહસા જ શાયર નિદાફાઝલીની એક ગઝલ, જે ઇસ્માઇલ શ્રોફ નિર્દેશિત ફિલ્મ ‘‘આહિસ્તા આહિસ્તા’’માં થોડા ફેરફારો સાથે લેવાયેલ, તે યાદ આવે છે. અહીં તે મૂળ ગઝલ છે.

    કભી કિસીકો મુકમ્મલ જહાઁ નહીં મિલતા,

    કહીં જમીં તો કહીં આસમાં નહીં મિલતા.

    બુઝા સકા હૈ ભલા કૌન વક્તકે શોલે,

    યે ઐસી આગ હૈ જીસમેં ઘુઆઁ નહીં મિલતા.

    તમામ શહરમેં ઐસા નહીં ખુલૂસ ન હો,

    જહાં ઉમ્મીદ હો ઇસકી વહાઁ નહીં મિલતા.

    કહાં ચરાગ જલાયેં કહાં ગુલાબ રખેં,

    છતેં તો મિલતી હૈં લેકિન મકાઁ નહીં મિલતા.

    યે ક્યા અજબ હૈ સબ અપને આપમેં ગુમ હૈં,

    જુબાં મિલી હૈ મગર હમજુબાં નહીં મિલતા.

    ચરાગ જલતે હી બીનાઈ બુઝને લગતી હૈ,

    ખુદ અપને ઘરમેં હી ઘરકા નિશાં નહીં મિલતા.

    ટૂંકમાં જ્યારે ખુદને જ ખુદની નજરથી જોઈએ છીએ અને જે અપૂર્ણતાઓ નજરે પડે છે, તે કદાચ સામેની વ્યક્તિની અઘૂરપ કરતાં ક્યાંય વઘુ હોય છે. પરંતુ આપણે આ વાસ્તવિકતાનો સ્વીકાર માત્રને માત્ર આપણા અહમ અને ગુરુતાગ્રંથિને કારણે કરતા નથી. વાસ્તવમાં તો કોઈનામાં કે ક્યાંય સંપૂર્ણતા શોધવા નીકળવું એ પણ મૃગજળ પાછળની દોટ જ છે. આ વાત સમજી લઈએ તો કોઈનું એક કે આપણા અઢારે અંગ વાંકા હોવાની સાપેક્ષતા પણ નિર્મૂળ થઈ જતી લાગશે.

  23. Pingback: નર્મદ, Narmad « ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય

  24. Pingback: દેવાનંદ સ્વામી, Devanand Swami « ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય

  25. Arti Kidia August 20, 2011 at 11:30 am

    i like gujarati poems…n aa poem to ame nana hata tyare bhani gaya chiye….i love this poem…

  26. Khevan August 1, 2012 at 8:45 pm

    Sorry for not responding querries. Thank you Sureshbhai Jani for posting the poem.

  27. Pingback: અનુક્રમણિકા – દ | ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય

  28. Pingback: ‘ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય’ – એક અભ્યાસ | ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય

  29. Pingback: સાહિત્યકારો – કવિઓ | ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય

  30. Pingback: કપિલ અને કરોળિયો | હોબી લોબી

  31. Pingback: રોમેરોમથી જીવી જાણીએ ગુર્જરી ગુજરાતી ભાગ : 5 | સંવેદનાનો સળવળાટ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: