ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય

ગુજરાતનાં પનોતા સંતાનોનો પરિચય

Category Archives: નિબંધકાર

ગુલામ મોહમ્મદ શેખ, Gulam Mohommad Shaikh


“બુધસભામાં અધિકારથી ઘુસેલા માણસ” – રાધેશ્યામ શર્મા

– જેસલમેર

મરુસ્થલે મોતીમઢ્યું આ નગર,
એને ટોડલે મોર અને ભીંતે ફરે હાથી,
ઝરૂખે ઝરૂખે પથ્થરનું હીરભરત.
બારીએ બારીએ બુઠ્ઠી તરવારોના તોરણ.
સાંજના અજવાળે ભીંતો નારંગી ચૂંદડીની જેમ ફરફરે,
બારણે લોઢાના કડે
આઠ પેઢીના હાથનો ઘસરકો.

– પત્નીને સ્ટેશન પર વિદાય આપતી વેળા…

દરેક વિદાય વખતે
વળાવનાર વ્યક્તિનો કોઈ અંશ
ગાડી સાથે અચૂક ચાલી નીકળે છે.)
પાછો ફર્યો
ત્યારે કોરા પરબીડિયા જેવું ઘર
મને વીંટળાઈ વળ્યું.

–  વિકિપિડિયા પર

– તેમની કવિતાઓ ‘લય સ્તરો’ પર

– પરિચય   –   ૧   –      ;    –    ૨   – 

– ‘ઈન્ડિયા ટુડે’ પર

# પરિચય :     –  1  –    :     –  2  –

________________________________________________________

સમ્પર્ક     – નિહારિકા, યુનિવર્સિટી હેલ્થ સેંટર પાછળ, પ્રતાપગંજ, વડોદરા – 390001.

જન્મ

  • 16 ફેબ્રુઆરી, 1937; વઢવાણ ; સુરેન્દ્રનગર

કુટુમ્બ

  • માતા – લાડુબહેન, પિતા – તાજ મોહમ્મદ
  • પત્ની –નીલિમા ( લગ્ન –1970) ; સંતાન – એક પુત્ર, એક પુત્રી

અભ્યાસ

  • 1959 – બી.એ (ફાઇન આર્ટ્સ) – વડોદરાની મ. સ. યુનિવર્સિટી
  • 1961– એમ. એ. (ફાઇન આર્ટ્સ) –  “”   “”  “”
  • 1966 – એ. આર. સી. એ. – રોયલ સ્કૂલ ઓફ આર્ટ્સ , લંડન

વ્યવસાય

  • 1960 થી  –  મ.સ.યુનિ. માં ફાઈન આર્ટસમાં અધ્યાપન
  • ચિત્રકળા વિભાગના અધ્યક્ષ

                                   ghulam_mohommad.jpg

જીવન ઝરમર

  • અબ્યાસકાળમાં યુરોપમાં ભ્રમણ
  • ચિત્રકલાના અભ્યાસ સાથે સાહિત્ય સર્જન
  • દેશ-વિદેશમાં ચિત્રપ્રદર્શનો યોજાયાં છે.
  • કાવ્ય – મુક્ત ગદ્યમાં વિશેષ રુચિ.
  • પ્રથમ કૃતિ ‘બાળક’ મેગેઝિનમાં પ્રકાશિત. તે પછી ‘રમકડું’, ‘ચાંદની’, ‘કુમાર’ આદિ સામયિકોમાં કૃતિઓ છપાઈ.
  • ૧૯૬૦-૬૩; ૧૯૬૭-૧૯૮૧- એમ.એસ. યુનિ.; વડોદરામાં ચિત્રકળાના પ્રોફેસર
  • ૧૯૮૭,૨૦૦૩ – શિકાગોની કળા સંસ્થામાં વિઝિટિંગ કલાકાર
  • ૧૯૬૦ – મુંબાઈમાં પહેલું અંગત ચિત્ર પ્રદર્શન
  • ઉમ્બરટાઈડ, ઈટલીની સિવિતેલા રેનેરી સેન્ટર, પેન્સિલ્વાનિયા યુનિ. અને મોન્ટેલ્વો યુનિ. કેલિફોર્નિયામાં વિઝિટિંગ આર્ટિસ્ટ
  • મોડર્ન આર્ટ નેશનલ ગેલરી, દિલ્હી; વિક્ટોરિયા અને આલ્બર્ટ મ્યુઝિયમ, લન્ડન અને પીબડી એસેક્સ મ્યુઝિયમ, સેલમ( યુ.એસ.) માં તેમની કલાકૃતિઓ પ્રદર્શિત છે.
  • અનેક કલા પ્રદર્શનોમાં તેમની કૃતિઓ પ્રદર્શિત થઈ છે.
  • અરબ સુફિવાદનો અભ્યાસ અને કળામાં એનો ઉપયોગ
  • ‘મપ્પા મુન્ડી’ – નકશા દોરવાની મધ્યકાલીન યુરોપિયન પદ્ધતિનો ઉપયોગ કલાની નવી ક્ષિતિજો આકારવા માટે કરવાની આધુનિક રીતોમાં મહત્વનું પ્રદાન. (અહીં એનો ખ્યાલ મેળવો.)
  • ચિત્રકળા ઉપરાંત લેખક અને કવિ પણ છે.
  • વિશ્વની પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓમાં તેમના ચિત્રોને સ્થાન મળ્યું છે.
  • ક્ષિતિજ, વિશ્વમાનવ, સાયુજ્ય સામયિકોમાં કલા વિભાગોનું સંચાલન

                                                         gmsheikh-2_small.jpg

એક મપ્પા મુન્ડી શૈલીનું ચિત્ર

તેમનાં થોડાંક ચિત્રો

 

Behind\Beyond the Frames ( PART 1 )

Part- 2  ;  Part – 3 ;  Part – 4 ;  Part – 5

મુખ્ય રચનાઓ

લાક્ષણિકતા

  • કાવ્યગ્રંથમાં પોતાની ચિત્રકલાનું સુભગ સંયોજન

સન્માન

  • ૧૯૬૨– લલિત કલા અકાદમી, નવી દિલ્હી
  • ૧૯૮૩– પદ્મશ્રી એવોર્ડ
  • ૨૦૦૨– કાલીદાસ સન્માન, મધ્ય પ્રદેશ

સાભાર

  • સાક્ષરનો સાક્ષાત્કાર , રાધેશ્યામ શર્મા ( રન્નાદે પ્રકાશન)
  • ગુજરાતી સાહિત્યકોશ – ખંડ -2
  • ડો. કનક રાવળ
  • વિકિપિડિયા

નારાયણ દેસાઈ, Narayan Desai


ND1– ગાંધીજી નો ‘બાબલો’ 

– ગાંધીજીની મૂળ શોધ સત્યની હતી. સત્ય એટલે સાચું બોલવું એટલી સાદી સમજમાંથી એ શોધ વધુ ને વધુ વિસ્તરતી અને વધુ ને વધુ ઊંડી ઊતરતી ગઈ. એનો બીજો તબક્કો આવ્યો સત્ય એટલે મન, વચન અને કર્મથી સત્ય; જેવું વિચારીએ તેવું બોલીએ અને જેવું બોલીએ તેવું જ કરીએ, ત્યાં સુધી તેઓ પહોંચ્યા. 

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદની વેબ સાઈટ પર

વિકિપિડિયા પર

– શ્રી. રામ ગઢવીના બ્લોગ પર માહિતી

રીડ ગુજરાતી પર

તેમના વિચારો ‘ સર્વોદય પ્રેસ’ના બુલેટિન પર

———————————————————————-

ND10

ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા સર્જિત વિડિયો

ગાંધી કથા – ન્યુ જર્સી

ગાંધી કથા – સાદરા

——————

જન્મ

  • ૨૪, ડિસેમ્બર- ૧૯૨૪; વલસાડ

અવસાન

  • ૧૫, માર્ચ -૨૦૧૫, વેડછી

કુટુમ્બ

  • માતા-દુર્ગાબેન;  પિતા – મહાદેવભાઈ ( ગાંધીજીના સેક્રેટરી )

શિક્ષણ

  • ગાંધી આશ્રમમાં- આશ્રમના અંતેવાસીઓ પાસે

વ્યવસાય

  • આખું જીવન ‘ગાંધી વિચાર’ને સમર્પણ

This slideshow requires JavaScript.

તેમના વિશે વિશેષ

  • એક મહિનાની ઉમરથી ગાંધી આશ્રમમાં, ગાંધીજીની નજર હેઠળ ઉછર્યા હતા,અને ૨૩ વર્ષ આશ્રમમાં જ રહ્યા હતા. Peace Brigades International  સ્થાપવામાં સક્રીય ભાગ લીધો હતો.
  • દેશને સ્વતંત્રતા મળ્યા પછી,વિનોબા ભાવે અને જયપ્રકાશ નારાયણે શરૂ કરેલી ‘શાંતિ સેના’માં જોડાયા હતા.
  • જયપ્રકાશ નારાયણે સ્થાપેલ જનતા પક્ષમાં પણ ઘણું પ્રદાન કર્યું હતું.
  • સમ્પૂર્ણ ક્રાન્તિ વિદ્યાલય, વેડછીના સંચાલક
  • ગુજરાત વિદ્યાપીઠના કુલપતિ
  • ૨૦૦૮ – ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખ
  • વિશ્વભરમાં ગાંધીકથાઓ કરી છે – ૬૦ ઉપર

રચનાઓ

(હિન્દી, ગુજરાતી અને અંગ્રેજીમાં  ૫૦ જેટલાં પુસ્તકો)

  • ચરિત્ર – પાવન પ્રસંગો, જયપ્રકાશ નારાયણ, મારું જીવન એ જ મારી વાણી, ભાગ ૧થી ૪ ( ગાંધી ચરિત્ર)
  • સર્જનાત્મક– ‘ગાંધી ક્યાંક હશે ભારતમાં’- ગીત સંવાદ મઢી કટાક્ષિકા
  • માહિતી/ સંકલન – સામ્યયોગી વિનોબા, ભુદાન આરોહણ, મા ધરતીને ખોળે, શાંતિસેના, સંત સેવતાં સુકૃત વાધે, સર્વોદય શું છે?, ગાંધીવિચારો જૂનવાણી થઈ ગયા છે?,અહિંસક પ્રતિકારની કહાણી, વેડછીનો વડલો
  • નાટક – કસ્તૂરબા
  • ઈતિહાસ/ રાજકારણ– સોનાર બાંગલા, લેનિન અને ભારત
  • અનુવાદો – માટીનો માનવી, રવિછબી
  • તેમનાં પ્રવચનો અને લેખોનો સંગ્રહ – ‘ઘણું જીવો ગુજરાતી’

સન્માન

  • ૧૯૯૨– ભારતની સાહિત્ય એકેડેમીનો એવોર્ડ
  • ૧૯૯૮ – યુનેસ્કોનો અહિંસા અને માટેનો એવોર્ડ
  • ૧૯૯૯ –રચનાત્મક પ્રવૃત્તિઓ માટેનો જમનાલાલ બજાજ એવોર્ડ
  • ૨૦૦૪ –  ભારતીય જ્ઞાનપીઠનો મૂર્તિદેવી એવોર્ડ
  • ૨૦૧૩ – ગુજરાતી વિશ્વકોશનો ‘સવ્યસાચી સારસ્વત પુરસ્કાર

સાભાર

  • ગુજરાતી સાહિત્યકોશ
  • વિકિપિડિયા
  • શ્રી. ઉત્તમ ગજ્જર

—————-

વિશેષ વાંચન…

પરિચયો

કુન્દનિકા કાપડિયા, Kundanika Kapadia


Kundanika-Kapadia

Revised 

” વસુધાએ રેતીથી મુઠ્ઠી ભરી અને પોલી આંગળીઓમાંથી સરવા દીધી.થોડીક પળોમાં આખું જીવન નજર સામેથી પસાર થઇ ગયું….
બધું કાળના પ્રવાહોમાં વહી ગયું હતું.હવે સામું હતું હિમાલયનું ઊંચું શિખર અને એની ઉપર તારાઓથી ઝળક્તું આકાશ.”
સાત પગલાં આકાશમાં

“મારું સઘળું છે માની જીવનને સ્વીકારીશ :
મારું કાંઇ જ નથી માની મૃત્યુ માટે તૈયાર રહીશ. ”
પરમ સમીપે

# એક વાર્તા – ફ્લાવર વેલી     :     વાર્તાનો અંગ્રેજી અનુવાદ

# રીડ ગુજરાતી પર – ‘પ્રેમનાં આંસું’ 

#  પ્રાર્થનાઓ

#  વિકિપિડિયા પર 

# ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદની વેબ સાઈટ પર

# નન્દીગ્રામ વેબ સાઈટ

isha

 આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો

નામ

કુન્દનિકા કાપડિયા

જન્મ

જાન્યુઆરી 1, 1927 ; લીંબડી

અવસાન

  • ૨૯, એપ્રિલ – ૨૦૨૦;  નંદીગ્રામ

કુટુમ્બ

  • પિતા – પરમાનંદ

અભ્યાસ

  • બી. એ.

વ્યવસાય

  • પત્રકાર, લેખન

KK_1

Daeshini

તેમના વિશે વિશેષ

  • સાહિત્ય અકાદમી, દિલ્હી તરફથી પુરસ્કાર ‘સાત પગલાં આકાશમાં’ માટે
  • મકરંદ દવે સાથે  વલસાડ પાસે નન્દીગ્રામ નામનો આશ્રમ સ્થાપ્યો
  • પરમ સમીપે અને સાત પગલાં આકાશમાં તેમની બહુ જ વખણાયેલાં અને વંચાયેલાં સર્જનો

મુખ્ય રચનાઓ

  • નવલિકા – પ્રેમનાં આંસુ, વધુ ને વધુ સુંદર, જવા દઇશું તમને, કાગળની હોડી
  • નવલકથા – પરોઢ થતાં પહેલા, અગનપિપાસા, સાત પગલાં આકાશમાં
  • નિબંધ – દ્વાર અને દીવાલ, ચંદ્ર તારા વૃક્ષ વાદળ
  • પ્રાર્થના – પરમ સમીપે
  • અનુવાદ – પુરુષાર્થને પગલે, કિશોર ડિટેક્ટીવ, પૂર્ણ કુંભ, વસંત આવશે, વસંત આવશે, જીવન એક ખેલ, હિમાલયના સિદ્ધયોગી

સાભાર

‘આપણા પ્રતિનિધિ સારસ્વતો’ – રમેશ શુક્લ – પ્રવિણ પ્રકાશન

કાજલ ઓઝા-વૈદ્ય, Kajal Ojha Vaidya


Kajal_2
( વાંચો અને સાંભળો )

વિકિપિડિયા પર

તેમની સાથે પ્રશ્નોત્તર

તેમની રચનાઓ

——————————————————-

જન્મ

  • ૨૯, સપ્ટેમ્બર – ૧૯૬૬, મૂંબાઈ

કુટુમ્બ

  • માતા-?; પિતા – દિગંત ઓઝા
  • પતિ – સંજય વૈદ્ય; સંતાન – ?

શિક્ષણ

  • ૧૯૮૬ – બી.એ.( સંસ્કૃત, અંગ્રેજી) , ગુજરાત યુનિ.( અમદાવાદ)
  • એમ.એ. – એડ્વર્ટાઈઝિંગ મેનેજમેન્ટ ( મુંબાઈ યુનિ.)

ચિત્રલેખા હીરક મહોત્સવમાં પ્રવચન

અસ્મિતા પર્વમાં પ્રવચન

શિકાગોમાં પ્રવચન( ત્રણ ભાગ પૈકીનો પહેલો ભાગ )

તેમના વિશે વિશેષ

  • હિન્દી અને ગુજરાતી સિનેમા તેમજ ટેલિવિઝન ક્ષેત્રે કટાર લેખક, કવિ, અભિનેત્રી અને સંચાલક તરીકે પણ યોગદાન આપ્યું છે.
  • તેમણે ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાં અનુસ્નાતક કક્ષાના સ્ક્રિપ્ટ લેખન વિષયમાં મુલાકાતી શિક્ષક તરીકે કાર્ય કર્યુ છે.
  • સંદેશ,ગુજરાત ડેઇલી,લોકસત્તા-જનસત્તા,ઈન્ડીયન એકસપ્રેક્ષ ,મુંબઇ,અભિયાન,સમકાલીન,સંભવ માં પત્રકારત્વ
  • દિવ્ય ભાસ્કર, ગુજરાત મિત્ર(સુરત),કચ્છ-મિત્ર, જન્મભૂમિ-પ્રવાસી,કલક્ત્તા હલચલમાં કટાર લેખક

Kajal_3

 

Kajal_4

રચનાઓ

  • ૪૫ પુસ્તકો(નવલકથાઓ, ટૂંકી વાર્તાઓ, અનુવાદો, નિબંધો, નાટકો અને ૪ ઓડિયો પુસ્તકો)

સન્માન

  • ૧૯૮૧: નેશનલ એવોર્ડ અને નિબંધ લેખન માટે “સંસ્કાર ચંદ્રક”
  • ૧૯૮૨: નેશનલ એવોર્ડ અને ટૂંકી વાર્તા લેખન માટે “સંસ્કાર ચંદ્રક”
  • ૧૯૮૧-૮૨/૧૯૮૨-૮૩: શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી એવોર્ડ, ગુજરાત યુનિવર્સિટી યુથ ફેસ્ટીવલ

સાભાર

  • શ્રી. વિનોદ પટેલ
  • ગુજરાતી વિકિપિડિયા

મોહમ્મદ માંકડ,Mohammad Mankad


Mohd_Mankad

સુખ એટલે તમારી પાસે જે ફૂલો હોય તેમાંથી ગજરો બનાવવાની કળા.

-‘ દરેક માણસના લોહીમાં પશુના લોહીનો અંશ પડેલો જ હોય છે, પરંતુ જ્યાં સુધી એને એની જરૂરિયાત જેટલું જ ખાવા મળે છે ત્યાં સુધી પોતાનું પોત એ પ્રકાશતું નથી. જરૂરિયાતથી વધારે, વિપુલ પ્રમાણમાં જ્યારે એને વસ્તુઓની પ્રાપ્તિ થાય છે ત્યારે જ એનામાં રહેલા પશુઓનાં લક્ષણો સપાટી ઉપર આવે છે’ – કેલિડોસ્કોપ
( આખો લેખ અહીં વાંચો.)

– એક લેખ ‘બધાને પૂછપૂછ ન કરશો’ 

– એક વાર્તા – ‘ એ ગામને સ્ટેશન નથી ‘

———————

જન્મ

  • ૧૩, ફેબ્રુઆરી- ૧૯૨૮; પળિયાદ( સૌરાષ્ટ્ર )

કુટુમ્બ

  • માતા-?; પિતા– વલીભાઈ
  • પત્ની -? , સંતાનો -?

અભ્યાસ

  • બી.એ.

વ્યવસાય

  • બોટાદ હાઈસ્કૂલમાં શિક્ષક

તેમના વિશે વિશેષ

  • સુરેન્દ્રનગરમાં કાયમી વસવાટ અને પૂર્ણ સમય માટે લેખનને વ્યવસાય તરીકે સ્વીકાર્યું.
  • ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમીના પ્રથમ પ્રમુખ
  • ગુજરાત સમાચારમાં ‘ કેલિડોસ્કોપ’ નામની લોકપ્રિય કોલમ ઘણાં વર્ષો સુધી ચલાવી હતી.

રચનાઓ

  • નવલકથા – કાયર, ધુમ્મસ, અજાણ્યાં બે જણ, ગ્રહણરાત્રિ, મોરપિચ્છના રંગ, વંચિતા, રાતવાસો, ખેલ, દંતકથા, મંદારવૃક્ષ નીચે,
  • નવલિકા સંગ્રહ – ના, ઝાકળનાં મોતી, મનના મરોડ, વાતવાતમાં,
  • પ્રેરણાત્મક નિબંધો – આજની ક્ષણ, કેલિડોસ્કોપ (ભાગ ૧-૪); સુખ એટલે, આપણે માણસો(ભાગ ૧-૨),
  • બાળકથાઓ – ચંપૂકથાઓ (ભાગ ૧-૨)
  • અનુવાદ –મહાનગર

સાભાર 

  • ગુજરાતી સાહિત્યકોશ

નીલમ દોશી, Nilam Doshi


nilam_doshi_4

“કાળને પકડવો એટલે  ખાલી શીશીમાં ગરમાળા જેવા પીળા ધમરક કિરણોને ભરવાની રમત. “

ખૂણે ખાંચરે ફેલાયેલ કેટલાક સાચુકલા  માનવીઓની મહેકથી જ સમાજ ટકી રહ્યો છે. ને ટકી રહેશે. ઇશ્વરને માનવમાંથી  સાવ શ્રધ્ધા ઉઠી નથી ગઇ એનું કારણ સમજાય છે. “

“સાહિત્ય ફકત કલા માટે નહીં પણ જીવન માટે જ હોવું જોઇએ .”

જીવનનું ધ્યેય

  • અનાથ બાળકો માટે કશુંક કરી છૂટવાની તીવ્ર ઇચ્છા.

“ઘાટી: સ્ત્રી માટે વર કરતાયે દુર્લભ ગણાય તેવી વ્યક્તિ.” …આ અને આવી ઘણી બધી ….‘આજની ખાટી મીઠી’ અહીં વાંચો 

ગુજરાતી બ્લોગ.. “  પરમ સમીપે

————————————————————

જન્મ

  • ૬, ડિસેમ્બર – ૧૯૫૫, પોરબંદર

કુટૂંબ

  • માતા– જયાબેન; પિતા – લાલજીભાઇ
  • પતિ – હરીશ ; પુત્રી– ડો.  પૂજા; પુત્ર – ડો. હાર્દિક

શિક્ષણ

  • પ્રાથમિક – પોરબંદર, જેતપુર
  • કોલેજ – રાજકોટ, જામનગર

વ્યવસાય.

  • મીઠાપુર હાઇસ્કૂલમાં વિજ્ઞાન  શિક્ષક
  • ફુલટાઇમ  લેખક, કોલમિસ્ટ

વિશેષ

  • સતત ત્રણ વરસ સુધી ભાવનગર ગદ્ય સભા ..( પ્રેરિત…  સાહિત્ય પરિષદ, અમદાવાદ ) આયોજિત નાટય લેખન અને વાર્તા લેખન સ્પર્ધાઓમાં પ્રથમ  ઇનામ ..ઉપરાંત લલિત  નિબંધ લેખન સ્પર્ધા, બીજી અનેક વાર્તા સ્પર્ધાઓમાં  ઇનામ મળતા રહ્યા છે.
  • અસંખ્ય  વાચકોના ભાવભીના પત્રોનો  અણમોલ  ખજાનો – જેના પ્રતાપે અમુક કેસમાં છૂટાછેડા અટકાવીને  તેમના લગ્નજીવન બચાવી શક્યાં છે.
  • નિયમિત  અઠવાડિક કોલમો- સંદેશ, સ્ત્રી, જનસત્તા, દૈનિક વર્તમાનપત્ર ગુજરાત ગાર્ડીયન, ગ્લોબલ ગુજરાતી ન્યુઝ વેબ પોર્ટલ
  • વાર્તાઓ, લલિત  નિબંધો. , નાટકો વગેરે અવારનવાર પ્રતિષ્ઠિત સામયિકોમાં ..પરબ, નવનીત સમર્પણ, ઉદ્દેશ, અખંડ આનંદ, છાલક, જનકલ્યાણ, જલારામ દીપ, વગેરેમાં પ્રકાશિત થતા  રહે છે.

રચનાઓ

  • બાળ નાટિકાઓ – ગમતાનો ગુલાલ
  • જન્મદિવસની ઉજવણી
  • દીકરી મારી દોસ્ત ( ગુજરાતી, અંગ્રેજી, હિન્દી  અનુવાદ પ્રેસમાં છે.)
  • વાર્તા – અંતિમ પ્રકરણ
  • પાનેતર
  • સાસુ વહુ. કોમ

nilam_doshi_3સન્માન

  • ૨૦૦૬, ૨૦૦૮   – ગુજરાત  સાહિત્ય અકાદમી
  • ૨૦૧૨ – ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ

છોટુભાઈ પુરાણી, Chhotubhai Purani


————————-

નામ

  • છોટાલાલ

જન્મ

  • ૧૩,જુલાઈ-૧૮૮૫, ડાકોર ( જિ. ખેડા)

અવસાન

  • ૨૨-ડિસેમ્બર-૧૯૫૦

કુટુમ્બ

  • માતા-?; પિતા– બાલકૃષ્ણ; નાનાભાઈ–  અંબાલાલ

શિક્ષણ

  • પ્રાથમિક – ડાકોર; માધ્યમિક – જામનગર
  • ૧૯૦૦-મેટ્રિક
  • ૧૯૦૬– બાયોલોજી સાથે બી.એ.( સેન્ટ ઝેવિયર્સ કોલેજ, મુંબાઈ)
  • ૧૯૦૮ – બાયોલોજી સાથે એમ.એ. (સેન્ટ ઝેવિયર્સ કોલેજ, મુંબાઈ)

વ્યવસાય

  • ૧૯૧૦-૧૯૧૬ –  લાહોરની ધર્માનન્દ એન્ગ્લો વેદિક કોલેજમાં વ્યાખ્યાતા
  • ૧૯૧૬થી – અમદાવાદમાં વ્યાયમ શિક્ષણ

તેમના વિશે વિશેષ

  • ગુજરાતમાં સ્વાતંત્ર્ય પ્રવૃત્તિના પ્રણેતા
  • ગુજરાતમાં વ્યાયામ શિક્ષણની શરૂઆત કરી.

રચનાઓ

  • શિક્ષણ–  ઉષ્મા, મોન્ટેસોરી શિક્ષણ પદ્ધતિ, પ્રાકૃતિક ભૂગોળ
  • અનુવાદ– હિન્દનો પ્રાચીન ઈતિહાસ , ભાગ – ૧,૨
  • સંપાદન – ગુજરાતી વાચનમાળા

સાભાર

  • ગુજરાતી સાહિત્યકોશ

બંસીલાલ વર્મા (ચકોર), Bansilal Verma


bv# તેમનો  એક પરિચય

# વિકિપિડિયા પર 

—————-

ઉપનામ

  • ચકોર, બંસી, કિશોર વકીલ

જન્મ

  • ૨૩,નવેમ્બર-૧૯૧૭, ચોટિયા( જિ. મહેસાણા – તારંગા પાસે)

અવસાન

  • ૮, ઓગસ્ટ – ૨૦૦૩

કુટુમ્બ

  • માતા– જમના, પિતા-ગુલાબરાય

શિક્ષણ

  • મેટ્રિક – વડનગરમાંથી
  • કલાગુરૂ રવિશંકર રાવળ પાસે ચિત્રકળાનો અભ્યાસ

તેમના વિશે વિશેષ

  • ૧૯૩૩– અમદાવાદમાં ચિત્રકામ શીખવા આવ્યા
  • વિવિધ અખબારોમાં વ્યંગ અને ઠઠ્ઠાચિત્રો અને પુસ્તકોનાં શિર્ષકો બનાવેલા છે.
  • લખનૌ ખાતેના કોન્ગ્રેસ અધિવેશન વખતે મંડપ સુશોભનનું કામ કરતાં નંદલાલ બોઝના સમ્પર્કમાં આવ્યા.
  • ૧૯૩૭ – ‘નવસૌરાષ્ટ્ર’ વર્તમાન પત્રમાં વ્યંગચિત્રો બનાવવાથી આ કામની શરૂઆત
  • ૧૯૪૮ –મુંબાઈના અખબારોમાં વ્યંગચિત્રો આપવાની શરૂઆત
  • તેમનાં ચિત્રો મૈસૂરની આર્ટ ગેલેરીમાં પણ સમાવાયા છે.

રચનાઓ

  • હાસ્યલેખ – વિનોદ વાટિકા
  • વ્યંગચિત્ર સંગ્રહ – વામનમાંથી વિરાટ ( લાલબહાદુર શાસ્ત્રીના સેવાકાળને સ્પર્શતાં વંગચિત્રો)
  • નિબંધ – ભારતમાં અંગ્રેજી અમલ, શાંતિમય ક્રાન્તિ

સન્માન

  • ૧૯૪૧ – આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રદર્શનમાં મોન્ટ્રિયલ એવોર્ડ
  • ગુજરાત સરકાર દ્વાતા એક લાખ રૂપિયાનો રવિશંકર રાવળ એવોર્ડ

સાભાર 

  • ગુજરાતી સાહિત્યકોશ
  • ડો. કનક રાવળ, કુમાર

અનિલ જોશી, Anil Joshi


-” પાણીની જેમ અહીં ઢોળાયું ઘાસ
અને વાવટાની જેમ ઊભાં ઝાડ
ધૂળીયા મારગ તો ક્યાંય દેખાય નહીં
બંધ આંખ્યુમાં લીલો ઉઘાડ

– “સમી સાંજનો ઢોલ ઢબૂકતો
જાન ઉઘલતી મ્હાલે
કેસરિયાળો સાફો ઘરનું
ફળીયું લઈને ચાલે.

– ” પેલ્લા વર્સાદનો છાંટો મુને વાગિયો
હું પાટો બંધાવાને હાલી રે…”
( અહીં વાંચો અને સાંભળો )

– ” કૂવો ઊલેચીને ખેતરમાં વાવ્યો
ને ઊગ્યો તે બાજરાને મોલ
કાંટાની વાડ કૂદી આવ્યો રે આજ
મારા વાલમનો હરિયાળો કોલ”

– ઢગલાબંધ ગીતો … –  ૧ –  ; –  ૨  –  ;  –  ૩   – 

# ઉમાશંકર જોશી વિશે તેમનો એક સરસ લેખ 

—————————————

જન્મ

  • ૨૮, જુલાઈ-૧૯૪૦, ગોંડલ

કુટુમ્બ

  • માતા – ?, પિતા –રમાનાથ
  • પત્ની -? , સંતાન – ?

શિક્ષણ

  • પ્રાથમિક/ માધ્યમિક – ગોંડલ અને મોરબીમાં
  • ૧૯૬૪ – એચ.કે. આર્ટ્સ કોલેજ ( અમદાવાદ)માંથી ગુજરાતી/ સંસ્કૃત વિષયો સાથે બી.એ.

વ્યવસાય

  • ૧૯૬૨-૬૯ – હિમ્મતનગર અને અમરેલીમાં શિક્ષક
  • ૧૯૭૧- ૭૬ –‘ કોમર્સ’ના તંત્રી વાડીલાલ ડગલીના પી.એ. તરીકે
  • ૧૯૭૬-૭૭ – ‘પરિચય’ ટ્રસ્ટમાં સહસંપાદક
  • ૧૯૭૭ થી – મુંબાઈ મ્યુનિ. કોર્પો.માં ગુજરાતી ભાષાના મુખ્ય સલાહકાર

અમારા આર્લિંગ્ટન ખાતેના ઘરમાં પાડેલો તેમનો ફોટો

તેમના વિશે વિશેષ

  • આધુનિક ગુજરાતી કવિતા પ્રત્યે પહેલેથી આકર્ષણ
  • વાતાવરણના મિજાજ અને અસંબદ્ધ શબ્દ ભાવજૂથોનો છૂટથી ઉપયોગ

રચનાઓ

  • કવિતા – કદાચ, બરફનાં પંખી, ઓરાં આવો તો વાત કરીએ
  • નિબંધ – સ્ટેચ્યુ, પવનની વ્યાસપીઠે

લંડનમાં હુલ્લડ ગીતો!

લંડનમાં શ્રી. વિપુલ કલ્યાણીએ આપેલ પરિચય

સન્માન

  • ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમીનો પુરસ્કાર ( નિબંધ સંગ્રહ ‘સ્ટેચ્યુ’ માટે )

સાભાર

  • ગુજરાતી સાહિત્યકોશ

વીરચંદ રાઘવજી ગાંધી, Virchand Raghavji Gandhi


  • “May peace rule the universe…..May peace rule in the houses of friends and may peace rule in the houses of enemies.”

એક લેખ 

– ‘ ગાંધી બિફોર ગાંધી’ – ગુજરાતી નાટક

વિકીપિડિયા ઉપર 

————

જન્મ

  • ૨૫,ઓગસ્ટ- ૧૮૬૪, મહુવા ( જિ. ભાવનગર)

અવસાન

  • ૭, ઓગસ્ટ- ૧૯૦૧,

કુટુમ્બ

  • માતા – માનબા; પિતા – રાઘવજી
  • પત્ની – જીવીબેન( લગ્ન – ૧૮૭૯); પુત્ર  – મોહનદાસ

અભ્યાસ

  • ૧૮૮૦ – મેટ્રિક ( આલ્ફ્રેડ હાઈસ્કૂલ, ભાવનગર)
  • ૧૮૮૪ – બી.એ. (ઓનર્સ) – મુંબાઈની એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજ
  • ૧૮૯૫ – બાર એટ લો (લન્ડન)

 વ્યવસાય

  • ૧૯૮૫-૮૬ – લિટલ, સ્મિથ, ફ્રાયર અને નિકોલ્સનની સોલિસિટરની પેઢીમાં અર્ટિકલ ક્લાર્ક તરીકે નોકરી
  • ત્યાર બાદ વકીલાત અને જાહેર જીવન

વિદેશ પ્રવાસ

  • ૧૮૯૩– વિશ્વ ધર્મ પરિષદ, શિકાગોમાં જૈન ધર્મનું પ્રતિનિધિત્વ ( અમેરિકાની ધરતી પર પગ મુકનાર પહેલા ગુજરાતી)
  • ૧૮૯૫ – ઈન્ગ્લેન્ડ
  • ૧૮૯૬ – પત્ની સાથે અમેરિકાની બીજી મુલાકાત. એ મુલાકાત દરમિયાન, સબળ પ્રચારથી  ભારતમાં દુષ્કાળ માટે દાનો મેળવ્યાં હતા.
  • ૧૮૯૮ – શેત્રુંજય તીર્થના કામ અંગે ઈન્ગ્લેન્ડની મુલાકાત

This slideshow requires JavaScript.

એમના વિશે વિશેષ

  • જન્મ અગાઉ તેમના પિતાને સ્વપ્ન આવ્યું હતું જેમાં દેવી પદ્માવતીએ કહ્યું હતું કે, ‘જન્મનાર બાળક નરકેસરી નીવડશે અને આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ મેળવશે. ઘરમાંથી પાર્શ્વનાથ સ્વામીની મૂર્તિ ઘરમાંથી દટાયેલી મળશે.’ ખોદકામ કરતાં એ મૂર્તિ મળી આવી હતી.
  • ગ્રેજ્યુએટ થવાની સાથે ૧૪ ભાષાઓ જાણતા થયા હતા; અને વિશ્વના ધર્મો , ભારતીય અર્થશાસ્ત્ર અને વ્યાપારમાં પારંગત થયા હતા.
  • મુંબાઈમાં નોકરી દરમિયાન ગાંધીજી ભારતના કાયદાઓનું જ્ઞાન મેળવવા તેમનું માર્ગદર્શન લેતા હતા. ( આની માહિતી ગાંધીજીની આત્મકથામાં પણ છે.)
  • ૧૮૮૬– શેત્રુંજય તિર્થના યાત્રિકો પરનો સરકારી વેરો નાબૂદ કરાવવામાં સફળતા
  • બંગાળમાં આવેલા સમેતશિખર તિર્થધામની નજીક બંધાયેલ કતલખાનાને બંધ કરાવવા માટે કોર્ટમાં સફળ રજુઆત. આ માટે બંગાળી ભાષા થોડાક જ વખતમાં શીખી, જૂના દસ્તાવેજો કોર્ટમાં અસરકારક રીતે રજૂ કર્યા હતા.
  • મુનિશ્રી. આત્માનંદજીએ તેમને શિકાગોની પરિષદમાં જૈન ધર્મનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા આમંત્ર્યા અને છ મહિના સુધી જૈન ધર્મ વિશે તાલીમ આપી.
  • ૧૮૯૩– શિકાગો પરિષદમાં સ્વામી વિવેકાનંદ અને ધર્મપાલ સાથે ભારતના ધર્મો , તત્વજ્ઞાન અને સંસ્કૃતિની સબળ રજૂઆત. એ મુલાકાત માટે શાકાહારી ખોરાક માટે સાથે ગુજરાતી રસોઈયો લઈ ગયા હતા.
  • ૧૮૯૩ – ન્યુયોર્કમાં વિશ્વની સ્થાવર મિલ્કત ( રિયલ એસ્ટેટ) અંગેની આંતરરાષ્ટ્રીય કોન્ગ્રેસમાં રસપ્રદ વ્યાખ્યાન આપ્યું.
  • ૧૮૯૩- ૯૫ – અમેરિકામાં  અનેક જગ્યાઓએ જૈન, હિન્દુ અને બૌદ્ધ ઘર્મો અંગે વ્યાખ્યાનો.
  • અમેરિકા અને યુરોપમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર, ભારતનું અર્થશાસ્ત્ર, ભારતીય સંસ્કૃતિનો ઈતિહાસ, યોગ, ધ્યામ, હિપ્નોટિઝમ, શાકાહારીપણું, વિશ્વના ધર્મો, વિ. અનેક વિષયો પર ૫૩૫ ભાષણો આપ્યા હતા; અને ઘણા ચન્દ્રકો મેળવ્યા હતા.
  • ૧૮૯૫ – ભારત પાછા આવી અનેક વ્યાખ્યાનો આપ્યા, અને ‘ હેમચન્દ્રાચાર્ય ક્લાસ’ ની સ્થાપના કરી.
  • ૧૮૯૬ – ભારતીય રાષ્ત્રીય કોન્ગ્રેસમાં મુંબાઈનું પ્રતિનિધિત્વ
  • ૧૮૯૬ – માર્ક ટ્વેનની મુંબાઈની મુલાકાત દરમિયાન સાથે રહ્યા.
  • ૧૮૯૬ – સ્ત્રીઓ માટેની શિક્ષણ સંસ્થાની સ્થાપના. ( જેની સહાયથી અનેક મહિલાઓ ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે અમેરિકા જઈ શકી હતી.)
  • ૧૮૯૮ – થોડાક સમય માટે ભારત પાછા આવ્યા; જે દરમિયાન ન્યાયાધીશ મહાદેવ ગોવિન્દ રામડેએ એમનું  બહુમાન કર્યું હતું.
  • પરદેશથી પાછા આવ્યા બાદ, અમુક રૂઢીચુસ્ત જૈન સંસ્થાઓએ પરદેશ જવા માટે  એમનો પૂર્ણ બહિષ્કાર કર્યો હતો.
  • ૧૯૦૧–  અચાનક તેમના ફેફસામાં રક્તસ્રાવ થવાના કારણે ગંભીર બીમારીમાં પટકાયા અને બહુ થોડા વખતમાં જ અવસાન પામ્યા.

રચનાઓ

  • ગુજરાતી
    • રડવા કૂટવાની હાનિકારક ચાલ ( પુસ્તિકા)
    • સવીર્ય ધ્યાન (૧૯૦૨) – આચાર્ય શ્રી. શુભચન્દ્રદેવની કૃતિનો અનુવાદ.
  • અંગ્રેજી
    • Jaina Philosophy(1907)
    • Karma Philosophy(1913)
    • Yoga Philosophy (1912)Speeches and Writings of Virchand R. Gandhi,Collected by Bhagu.F.Karbhari,Publisher-ShriAgamodaya Samiti Bombay.
    • The Unknown Life of Jesus Christ(1894) Translated in english from French from an ancient manuscript. This book was published while he was in Chicago.
    • The Systems of Indian Philosophy(1970)
    • Speeches and Writings of Shri Virchand R. Gandhi, Editor – Dr. K. K. Dixit,Publisher – Shri Mahavir Jain Vidyalaya Bombay
    • Savirya-Dhyan first published 1902 Gujarati second edition (24+134)
    • 1989 Gujarati Author- Acharya Shri Shubhachandradev
    • Translator – Shri Virchand R. Gandhi Commentary – Anandnandan Lalan Complied – Shri Pannalal R. ShahPublisher – The Jain Association of India Bombay
    • Selected speeches of V. R. Gandhi(1964)- Publisher – Vallabh Smarak Nidhi, Bombay 

સાભાર

  • ચન્દ્રેશ ધીરજ ગાંધી – વીરચંદ ગાંધીના પ્રપૌત્ર
  • પન્કજ હિન્ગરા( જૈન એસોસિયેશન ઓફ નોર્થ અમેરિકાના સભ્ય)

——————————————

Virchand Gandhi Patriotic Speech in Defense of Indian Culture and Hinduism as follows:

“ Before proceeding with my address, I wish to make few observations. This platform is not a place for mutual recriminations, and I am heartily sorry that from time to time the most un-Christian spirit is allowed freely here, but I know how to take these recriminations at their proper value. I am glad that no one has dared to attack the religion I represent. It is well that they should not. But every attack has been directed to the abuses existing in our society. And I repeat now what I repeat every day, that these abuses are not from religion, but in spate of religion, as in every other country.”

“Some men in their ambition, think that they are Pauls, and what they think they believe. These new Pauls go to vent their platitudes upon India. They go to India to convert the heathens in a mass, but when they find their dreams melting away, as dreams always do, they return and pass a whole life in abusing the Hindus. Abuses are not arguments against any religions, nor self-adulation, the proof of the truth of one’s own. For such I have greatest pity.

“If the present abuses in India have been produced by the Hindu religion, the same religion had the strength of producing a society which made the Greek historian say: ‘No Hindu was ever known to tell an untruth, no Hindu woman ever known to be unchaste”.  And ever in the present day where is there a more chaste woman or a milder man than in India? The Oriental bubbles may be pricked, but the very hysterical shocks sent forth from this platform from time to time show to the world that sometimes bubbles may be heavier than the bloated balloons of vanity and self-conceit.”

“It has become an article of faith with most of the orthodox Christians that the Hindus are liars. All sorts of abuses are heaped on the people of India from the Himalaya to Ceylon, and, without exception all these calumnies proceed either from the missionaries or the English officers. We accord them their rights as we do even to the tiniest animalcule the right to live and be happy in their own way, if they let us alone, but when we find that these little creatures are annoying us, we have to brush them aside. The statements of these missionaries made about the Hindus, their religions and life, are never an admirable illustration of their methods and zeal. When I first came to know in this country, from missionary sources that in India women threw their babies into the Ganges and that people threw themselves under the car of  Juggernaut , I doubted whether in the blackest and most intolerant days of the Christian Church, any villainous priest ever invented more bare-faced falsehoods or malicious slanders like these. “

——————–

     In the World Religious Parliament, he re-presented or corrected the false and perverse impression of India as being the land of maharajahs, tigers and cobras. He narrated an incident from King Akbar’s life and praised him for respecting all other religions.

 

%d bloggers like this: