ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય

ગુજરાતનાં પનોતા સંતાનોનો પરિચય

નવીન બેન્કર, Navin Banker


હ્યુસ્ટન, અમેરિકામાં

ગુજરાતી સાંસ્કૃતિક

પ્રવૃત્તિઓના

અદના સેવક

પરિચય – દેવિકા ધ્રુવ
મળવા જેવા માણસ – પી.કે. દાવડા
એક સત્યકથા – ગફુર ચાચા
એક વાર્તા – બહેરી બૈરીએ બાથરૂમમાં પૂર્યો
તેમણે લખેલ રિપોર્ટ – ‘અકિલા’માં
સાધુ વાણિયો બીજા જન્મે
તેમનાં પોતાનાં સંસ્મરણો

તેમનો બ્લોગ – અહીં ક્લિક કરો

જન્મ

૨૬, સપ્ટેમ્બર – ૧૯૪૧; ભુડાસણ (જિ. અમદાવાદ )

અવસાન

૨૦, સપ્ટેમ્બર – ૨૦૨૦, હ્યુસ્ટન, ટેક્સાસ, અમેરિકા

કુટુમ્બ

માતા– કમળાબેન ; પિતા – રસિકલાલ
બહેનો – કોકિલા, સુષમા, દેવિકા, સંગીતા; ભાઈ – વીરેન્દ્ર
પત્ની – કોકિલા( લગ્ન – ૧૯૬૩)

શિક્ષણ

૧૯૫૮ – SSC
૧૯૬૨ – બી.કોમ. – ગુજ. યુનિ., એચ.એ. કોમર્સ કોલેજ, અમદાવાદ

વ્યવસાય

૧૯૬૨ – ૧૯૭૯ – સેન્ટ્રલ ગવર્નમેન્ટની એકાઉન્ટન્ટ જનરલની ઓફીસમાં, ઓડીટર
૧૯૮૬ પછી – હ્યુસ્ટનમાં બહેન ડોક્ટર કોકિલાબેન પરીખની ઓફીસમાં એકાઉન્ટ્સ મેનેજર

લગ્ન વખતે

તેમના વિશે વિશેષ

  • પિતા સામાન્ય સ્થિતિના – મીલમાં નોકરી
  • કુટુમ્બની નબળી આર્થિક પરિસ્થિતિને લઈને ૧૦ મા અને ૧૧ મા ધોરણના અભ્યાસ દરમ્યાન એમને થોડા પૈસા કમાવવા માટે અનેક પ્રકારના નાના મોટા કામો કરવા પડેલા
  • ૧૯૬૨- પહેલી વાર્તા ‘પુનરાવર્તન’ કોલેજના વાર્ષિક અંકમાં છપાયેલી.
  • સવાસો જેટલી તેમની નવલિકાઓ  સ્ત્રી, શ્રી, મહેંદી, શ્રીરંગડાયજેસ્ટ, આરામ, મુંબઈ સમાચાર, કંકાવટી, જન્મભૂમિ પ્રવાસી, નવચેતન વગેરેમાં છપાતી રહી. તેમની ઘણી વાર્તાઓને ઈનામો પણ મળ્યાં.
  • ૧૯૬૪ – ૧૯૭૭ –  ડઝનેક એકાંકીઓ અને  કેટલાંક  ત્રિઅંકી નાટકોમાં કામ
  • ૧૯૭૯ -૧૯૮૬ – ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે આવન જાવન
  • ૧૯૮૬ પછી – અનેક સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓમાં પ્રદાન, નાટકોમાં ભાગ,  હ્યુસ્ટનમાં થતા વિવિધ પ્રવૃત્તિઓના હેવાલોનું સામાયિકોમાં લેખન
  • જૂની/ નવી રંગભૂમિ વિશે ઊંડું જ્ઞાન

રચનાઓ

  • વાર્તા – હેમવર્ષા, અરમાનોની આતશબાજી, રંગભીની રાત્યુંના સમ, કલંકિત, પરાઈ ડાળનું પંખી
  • ૧૮ જેટલી રોમેન્ટિક પોકેટ બુક્સ

સાભાર

દેવિકાબેન ધ્રુવ અને અન્ય મિત્રોના બ્લોગ/ વેબ સાઈટ

પી. પી. પંડયા, P.P. Pandya


હું પુરાતત્વને વરેલો છું અને તેમા જ કાર્ય કરતાં શહીદ થવા ઇચ્છુ છુ. મારું એક માત્ર ધ્યેય છે – પશ્ચિમ ભારતના વિષદ સંશોધન-પ્રકાશન પછી સિંધ, અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય પૂર્વ (સુમેર પેલેસ્ટાઇન) ની સંસ્કૃતિઓનું સંશોધન અને સમન્વય પ્રદર્શિત કરવાનું.
– પુરૂષોત્તમ પંડ્યા

સૌરાષ્ટ્રમાં મુખ્ય ત્રણ પુરાતત્વવિદો એ કાર્ય કર્યું છે. એક ભગવાનલાલ ઇન્દ્રજી જેમણે અશોકના શી લાલેખમાં રહેલ લીપીને ઉકેલી, બીજા ડો. એચ.ડી. સાકળિયા અને ત્રીજા પી.પી. પંડ્યા
– નરોત્તમભાઇ પલાણ

પુરાતત્વની વેબ સાઈટ પર તેમનો પરિચય

સમ્પર્ક

ઈમેલ
bhatigal.sanskruti@gmail.com
મોબાઈલ
98252 1807 98252 18903

આખું નામપુરૂષોત્તમ પંડ્યા

જન્મ

૮, નવેમ્બર – ૧૯૨૦ ; કોટડા સાંગાણી (તા. ગોંડલ, જિ. રાજકોટ )

અવસાન

૧૨, ફેબ્રુઆરી – ૧૯૬૦, રાજકોટ

કુટુમ્બ

માતા– મણીબેન, પિતા –પ્રેમશંકર,
પત્ની– જયાબેન; પુત્રો– પીયૂષ, મનીષ, હિતેષ, પરેશ; પુત્રી – પ્રતિમા

શિક્ષણ

પ્રાથમિક – કોટડા સાંગાણી
માધ્યમિક – કમરીબાઇ હાઇસ્કુલ, જેતપુર
બી.એ.– શામળદાસ કોલેજ, ભાવનગર; ધરમેન્દ્રસિહજી કોલેજ રાજકોટ
એમ.એ. –      ભો.જે. વિદ્યાભવન, અમદાવાદ

વ્યવસાય

મુંબઈ રાજ્યના પુરાતત્વ ખાતામાં

તેમના વિશે વિશેષ

  • તેમના પિતા કોટડા સાંગાણી રાજ્યના મુખ્ય માપણી અધિકારી હતા અને દાદા રાજ્યના પુરોહિત હતા.
  • મેટ્રિકમાં સેન્ટર માં પ્રથમ આવેલ
  • એમ.એ. માં પુરાતત્વના બધા જ પેપરમાં મુંબઇ યુનિવર્સીટીમાં પ્રથમ આવેલ.
  • મહાત્મા ગાંધીજીની હાકલ થતા કોલેજનો અભ્યાસ છોડી સ્વાતંત્ર્યની લડાઇમાં જોડાયા
  • મહાત્મા ગાંધીજીના સૂચનથી મલાડ (મુંબઇ) ખાતે શ્રીનાથજીના નેતૃત્વમાં શરૂ થયેલ ‘અહિંસક વ્યાયામ સંઘ’ ની તાલીમ શિબિરમાં તાલીમ લીધી.
  • યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશનમાં ભારત સરકારના પુરાતત્વ વિભાગમાં આસિ. સુપ્રિ.ની પોસ્ટ માટે પસંદ થયા પણ વિશ્વ પ્રસિધ્ધ પુરાતત્વવિદ ડો. એચ. ડી. સાંકળિયા (મુંબઇ રાજ્યના પૂરાતત્વ ખાતા ના સલાહકાર ) અને મુંબઇ રાજ્યના નાણામંત્રી શ્રી ડો. જીવરાજ મહેતાની સલાહથી ગુજરાતમાં શરૂ કરેલ સંશોધન કાર્ય ચાલુ રાખવા એ નિમણુંક પત્રનો અસ્વીકાર કર્યો.
  • ૧૯૫૦ માં જામનગર મ્યુઝિયમમાં ક્યુરેટરની જ્ગ્યા માટે જોડાયા.
  • ફક્ત બે માસની તાલીમ મંજુર થતા શ્રી પી. પી.પંડ્યાએ વગર પગારે પોતાના ખર્ચે વિશ્ર્વપ્રસિધ્ધ પૂરાતત્વવિદ ડો. એચ. ડી. સાંકળીયા, ડો. બી સુબ્બારાવ, શ્રી એમ.એન. દેશપાંડે, ડો. દીક્ષીત વિ. પાસેથી જુદી જુદી તાલીમ લીધી.
  • ૧૯૫૧ –  ૫૯ દરમિયાન નીચેનાં સંશોધનો –
  • મધ્યકાલીન પાષાણ યુગના પાંચ સ્થળોમાં આદિ માનવની હયાતિ
  • હડપ્પન સંસ્કૃતિના ૬૫ ટીંબાઓ શોધ્યા
  • ૧૫૦૦ વર્ષ પ્રાચીન ક્ષત્રપકાળની ૧૧૦ વસાહતો
  • મૈત્રક કાલીન મંદિરો
  • ઈ.પૂ. ૧૨૫૦ થી ૬ઠી સદી સુધીની પ્રભાસપાટણ (સોમનાથ) સાંસ્ક્રૃતિક કડીઓ.
  • રોઝડી (શ્રીનાથ ગઢ ગોંડલ પાસે) ૪૫૦૦  વર્ષ પ્ર્રાચીન હડપ્પન સંસ્કૃતિનું કિલ્લેબંધ નગર
  • ખંભાલિડા ગામ( રાજકોટ જીલ્લા) પાસે ૧૮૦૦ વર્ષ પ્રાચીન બુધ્ધ ગુફાઓનો સમૂહ
  • લાખા બાવળ, આમરા,, સોમનાથ,રોઝડી, પીઠડીયા, આટકોટ, મોટી ધરાઈ ગામે હડપ્પા સંસ્કૃતિ ના પ્રસાર અને પ્રકાર જાણવા ઉત્ખનન
  • તેમની પત્નીની યાદમાં જયાબેન ફાઉન્ડેશન ( રાજકોટ ) સ્થાપવામાં આવેલ છે – જે સમાજ સેવાનાં ઉમદા કામ કરી રહેલ છે.

રચનાઓ

અનેક પુસ્તકો અને સંશોધન લેખો
તેમના જીવન અને કાર્ય  વિશે પુસ્તકો
મધાહ્ને સૂર્યાસ્ત, પુરાતત્વમાં સૌરાષ્ટ્ર ( તેમના દીકરા પીયૂષ પંડ્યાએ લખેલ)

ગિરીશ નાકર , Girsish Nakar


આપણી રંગભૂમિ ના ઘડવૈયા
– સૌજન્ય – ચંદુલાલ શાહ

સાભાર – શ્રી. ઘનશ્યામ વ્યાસ, મુંબઈ

શ્રી ગીરીશભાઈ એમ નાકર નો જન્મ ૧૭/૧૨/૧૯૩૯ ના રોજ સોડલસા જિ.જામનગર માં થયો હતો. બી. એ.એલ .એલ.બી. અને વર્ધા ની કોવિદ ઉપાધિ મેળવી હતી. ચૌદ વર્ષ ની ઉંમરે ‘ દગાબાજ દુનિયા નામ નું નાટક લખી ને મિત્રોના સહકાર થી પડદા બાંધી ને ભજવ્યું..૧૯૬૨ માં ‘મૉડર્ન કલ્ચરલ એસોસિયેશન ‘ ની સ્થાપના કરી અને ” તમે મારા વર છો ” નામનું નાટક લખી ને ભજવ્યું. ૧૯૬૫ માં ” રાતે વહેલા આવજો” નાટક લખ્યું. બાદ ‘ પ્રીત પિયુ ને પોપટલાલ ‘ જે અનેક નામે ભજવાયું. જે.એમ.શાહ ના સહકાર થી ‘ રાજ – જ્યોતિ થીયેટર્સ ‘ ની સ્થાપના કરી અને પોતે લખેલું નાટક ‘ છૂટો છેડો છાયલ નો ‘ તે સંસ્થા ના આશ્રયે ભજવ્યું. ૧૯૬૯ માં ‘ સત ના પારખાં ‘ લખ્યું. ” મારે નથી પરણવું , ઈશ્વરે ઘર બદલ્યું , મોટા ઘર ની વહુ , કવિ દયારામ , એક ને ટકોરે , તમે મારા વર છો , અને જીવન ઝંઝાવાત માં કામ કર્યું. વ્યવસાયે તેઓ વકીલાત કરતા હતા.

પંકજ જોશી, Pankaj Joshi


રીડ ગુજરાતી પર તેમની સાથે એક મૂલાકાત

વિકિપિડિયા પર

વિજ્ઞાનના વિખ્યાત સામાયિક Scientific American’ માં તેમના બે લેખ

ગૂગલ સ્કોલર તરીકે તેમની વિગતો

‘આજકલ’ પર એવોર્ડ સમાચાર

સંપર્ક
ઈમેલ – psjcosmos@gmail.com

જન્મ
૨૫, એપ્રિલ , ૧૯૫૩; શિહોર ( ભાવનગર જિ. )

કુટુમ્બ
માતા – અરૂણા  ; પિતા – શાંતિલાલ
પત્ની -દિવ્યા ;  દીકરી – નુપૂર

શિક્ષણ
૧૯૭૫ – એમ.એસ.સી.
૧૯૭૯ – પી.એચ.ડી.

વ્યવસાય
TIFR માં સિનિયર પ્રોફેસર
ચારૂસેટ યુનિ. ના કુલપતિ ( Provost)  

તેમના વિશે વિશેષ

  • ઘરશાળાના વિદ્યાર્થી , બાળપણથી વિજ્ઞાનમાં ઊંડો રસ.
  • માતાના પિતા ચંદ્રશંકર યાજ્ઞિકે શિહોર વગેરે વિસ્તારમાં ખૂબ સામાજિક કાર્ય કર્યું હતું.
  • તેમનો પી.એચ.ડી. માટેનો વિષય – ‘A Study of Causality Principle in General Relativity’.
  • બ્લેકહોલની તસવીર લેવાની ઐતિહાસિક ઘટનામાં માતબર પ્રદાન.
  • બ્લેક હોલ અને તારાઓની મૃત્યુ પછીની સ્થિતિ અંગે નેકેડ સિંગ્યુલારિટી નામની થિયરીના સંશોધક
  • તેમના સંશોધનને ધ્યાનમાં લઇને સ્ટિફન હોકિંગે તેમને ૧૯૮૩માં કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાં આમંત્રણ આપીને બોલાવ્યા હતા. સ્ટિફન હોકિંગને તેઓ પોતાના ગુરૂ માનતા.
  • વિશ્વની અનેક સંસ્થાઓમાં વિઝિટિંગ પ્રોફેસર
  • ચારુસેટમાં આવતા પહેલાં મુંબઇ સ્થિત ટાટા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ફન્ડામેન્ટલ રિસર્ચના ડિપાર્ટમેન્ટ ઑફ એસ્ટ્રોનોમી અને એસ્ટ્રોફિઝિક્સમાં સિનિયર પ્રોફેસર.
  • આણંદ પાસે ચાંગા ગામમાં આવેલ ચારુસેટ યુનિ. ના કુલપતિ
  • તેમના નામે 200 જેટલા પબ્લિકેશન્સ ઈન્ટરનેશનલ જર્નલ્સ અને બુક્સમાં છે.
  • સાતથી વધુ વિદ્યાર્થીઓએ તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ કામ કરી પીએચ ડી.ની પદવી મેળવી છે. તારાઓના વિલય અંગેની તેમની ફાયર બોલ થીયરી આજે વિશ્વમાં ચર્ચામાં છે. તાજેતરમાં અમેરિકાના વિશ્વ પ્રસિદ્ધ `સાઇન્ટિફિક અમેરિકન’ મેગેઝીને તેમનો લેખ તથા કાર્ય કવર સ્ટોરી તરીકે પ્રસિદ્ધ કર્યું છે જેનો વિશ્વની પંદરથી વધુ ભાષાઓમાં અનુવાદ થયો છે.

રચનાઓ

ગુજરાતીમાં – કુતુહુલ, બાળ શ્રેણી, ભાગ ૧,૨; કુતુહુલ, કિશોર શ્રેણી, ભાગ ૧,૨; પ્રયોગોની મઝા, અવનવા પ્રયોગો, તારા સૃષ્ટિ, બ્રહ્માંડ દર્શન, બ્રહ્માંડ-ગોષ્ઠિ

અંગ્રેજીમાં – અનેક સંશોધન લેખો અને વિજ્ઞાન સંબંધી પુસ્તકો

સન્માન
વિધ્યાવિકાસ ટ્રસ્ટ, અમદાવાદ દ્વારા સારસ્વત ગૌરવ એવોર્ડ

૨૦૨૦ – સાયન્સ ક્ષેત્રના ખ્યાતનામ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના એવા ઈન્ડિયન નેશનલ સાયન્સ એકેડમીનો વૈનુ બપ્પુ મેમોરિયલ એવોર્ડ

ઈતિહાસ વિડિયો


ગુજરાતના ઈતિહાસના અભ્યાસુ ડો. પ્રદ્યુમ્ન ખાચરે બહુ જ સંશોધન કરીને સરસ મજાના વિડિયો બનાવ્યા છે. થોડાક આ રહ્યા..

કેશવલાલ નાયક, Keshavlal Naik


આપણી રંગભૂમિ ના ઘડવૈયા
– સૌજન્ય – ચંદુલાલ શાહ

સાભાર – શ્રી. ઘનશ્યામ વ્યાસ, મુંબઈ

પ્રખ્યાત હાસ્ય નટ શ્રી કેશવલાલ પ્રેમચંદ નાયક નો જન્મ મહેસાણા જિલ્લા ના ઊંઢાઈ ગામે  ૧૯૦૫ માં થયો હતો. નાયક કોમ એટલે કળા નો વારસો. સને ૧૯૧૫ થી એમણે અભિનય આપવા ની શરૂઆત કરી. પ્રથમ તેઓ ” મોરબી આર્ય સુબોધ નાટક મંડળી” માં જોડાયા.તેમાં તેમણે ‘બુધ્ધદેવ ‘

નાટક માં કામ કર્યું.આ નાટક મુંબઇ ની ભાંગવાડી (પ્રિન્સેસ થીએટર)માં ભજવાયું. ત્રણ વર્ષ બાદ તેઓ  “વાંકાનેર કંપની “માં જોડાયા. ત્યાર બાદ તેમણે ગુજરાતી નાટક મંડળી માં ‘ મધુ બંસરી ‘ માં દુલારી ની ભૂમિકા ભજવી.’ સૌભાગ્ય સુંદરી ‘માં સુંદરી ની ભૂમિકા પણ ભજવી હતી.

આ રીતે એમણે અનેક ભૂમિકા ઓ ભજવ્યા બાદ વીસ વર્ષ ની વયે ખલ નાયક ની ભૂમિકા ભજવવા લાગ્યા. વીસ વર્ષ સુધી એકધારી કામગીરી બાદ તેઓ ‘ આર્ય નૈતિક નાટક કંપની ‘ માં જોડાયા અને હાસ્યનટ તરીકે ની જવાબદારી સ્વીકારી.ત્યાં બાર વર્ષ સુધી કામ કર્યા બાદ તેઓ ” દેશી નાટક સમાજ” માં જોડાયા.ત્યાં પહેલા નાટક ‘ સામેપાર ‘ માં રામા પટેલ ની ભૂમિકા ભજવી.ત્યાર બાદ હાસ્ય નટ તરીકે ને ભૂમિકા ઓ ભજવવા નું તેમણે જારી રાખ્યું. સ્વ.જયશંકર સુંદરી ની ખોટ તેમણે જણાવા દીધી નહોતી.

વડોદરાનો ઈતિહાસ

કાંતિલાલ ત્રિપાઠી, Kantilal Tripathi


આપણી રંગભૂમિ ના ઘડવૈયા
– સૌજન્ય – ચંદુલાલ શાહ

સાભાર – શ્રી. ઘનશ્યામ વ્યાસ, મુંબઈ

શ્રી કાંતિલાલ ત્રિપાઠી ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ ના સભાસદ, ગુજરાત ઇતિહાસ પરિષદ ના આજીવન સભ્ય, પ્રેમાનંદ સાહિત્ય સભાના સભાસદ, અને વાર્તા વર્તુળ ના મંત્રી તરીકે રહ્યા અને સફળ સેવા ઓ આપી.

તેઓ સારા લેખક અને એમની કેટલીક એકાંકી ઓ , નાટકો અને પ્રહસાનો ભજવાયા છે. ” મારે લગ્ન કરવું છે, રમણીયો ભલે પરણે , હું પરણવાનો નથી,સરૂ આખરે પરણી બેઠી , બસ સ્ટોપ , માદળિયું , માનવતા રડાવે છે , આથી દીકરા ન હોત તો સારા, ગગલો પ્રધાન બન્યો, પરણીશ તો એને જ પરણીશ , માંડવો માબાપ ને મુરતિયો ” વગેરે એમની સુંદર કૃતિ ઓ થઈ ગઈ. ઉપરાંત તેમણે ભવાઈવેશો પણ લખેલા છે. રેડિયો રૂપકો માટે પણ એમની હથોટી સારી હતી.

લોથલ વિષય પર તેમનો એક અભ્યાસ લેખ

કચરાલાલ શિવલાલ નાયક, Kacharalal Naik


આપણી રંગભૂમિ ના ઘડવૈયા
– સૌજન્ય – ચંદુલાલ શાહ

સાભાર – શ્રી. ઘનશ્યામ વ્યાસ, મુંબઈ

તેમનો જન્મ ૧૯૨૦ માં ઉત્તર ગુજરાત ના મહેસાણા તાલુકા ના આખજ ગામે થયો હતો. એમના કુટુંબ નો ધંધો જ રંગભૂમિ ના ક્ષેત્ર માં કાર્ય કરવા નો હોવા થી , નાનપણ થી જ એટલે કે આઠ વર્ષ ની ઉંમરે જ એમણે રંગભૂમિ માં ઝંપલાવ્યું.  પ્રથમ તેઓ ઓ ‘ મુંબઇ ગુજરાતી નાટક મંડળી ‘ માં જોડાયા બાદ’ વિદ્યા વિનોદ ‘ ‘ વિજય નોતમ ‘ ‘ દેશી નાટક સમાજ ” દુર્ગાદાસ નાટક સમાજ ‘ ‘ નવીન સરોજ સમાજ ‘ વગેરે માં તેમણે કામ કર્યું . છેવટે તેઓ ‘ દેશી નાટક સમાજ ‘ માં જોડાયા અને ત્યાં જ સ્થાયી થયા. આ સમાજ માં દિગ્દર્શક ની જવાબદારી તેમણે ઉપાડી લીધી.

ઉપરાંત તેમણે બીજી કેટલીક કંપની ઓ માં પણ દિગ્દર્શન કરેલ છે. પ્રકાશ પિકચર્સ વાળા શ્રી વિજય ભટ્ટ ના ‘ લાખો ફુલાણી ‘ નાટક નું દિગ્દર્શન તેમણે કરેલું.’ માલતી માધવ ‘ માં નાનકડી નાજુક નાર, ‘ સંતાનો ના વાંકે ‘ માં ધનવંત રાય ‘ સર્વોદય ‘ માં શ્યામલાલ ,અને ‘ વડીલો ના વાંકે’ માં ગોપાલ શેઠ ની ભૂમિકાઓ કરી. ” માલતી માધવ ” માં એમની સ્ત્રી ભૂમિકા થી  અંજાઈ ને  મર્હુમ શેઠ શ્રી ચુનીભાઈ માધવલાલે એમને મખમલ નો પોષાક ભેટ આપ્યો હતો.

પોતે સારા કલાકાર અને દિગ્દર્શક હોઈ  તેમણે કાયમ માટે ” દેશી નાટક સમાજ ” માં દિગ્દર્શક ની ભૂમિકા અદા કરી હતી.

ઉત્તમલક્ષ્મી શાહ, Uttamalaxmi Shah


આપણી રંગભૂમિ ના ઘડવૈયા
– સૌજન્ય – ચંદુલાલ શાહ

સાભાર – શ્રી. ઘનશ્યામ વ્યાસ, મુંબઈ

શ્રી દેશી નાટક સમાજનું ૨૬ વર્ષ થી સફળતાપૂર્વક સુકાન સાચવનાર તરીકે શ્રીમતી ઉત્તમલક્ષ્મી બહેનનું નામ ,ગુજરાતી રંગભૂમિના ઇતિહાસ માં એક વિક્રમ સર્જક તરીકે હંમેશા ઉલ્લેખપાત્ર રહેશે. એમના પતિ શ્રી હરગોવિંદ દાસ જેઠાલાલ શાહ જેઓ ૧૯૨૪ થી પોતાના અવસાન પર્યંત ઍટલે કે ૧૯૩૮ પર્યંત સમાજના માલિક હતા. તેમના પાછળ સમાજના વહીવટનું સૂત્ર ઉત્તમલક્ષ્મી બહેને પોતાના હાથમાં લીધું અને સાંભળ્યું.

તેમણે સમાજની માલિકી તેમના પતિના હસ્તક આવી ત્યારથી તેની વ્યવસ્થામાં રસ લેવા માંડ્યો હતો અને સંચાલન સંબંધી સારો અનુભવ મેળવ્યો હતો. પતિના અવસાન પછી તો તેમને માટે એક માત્ર જીવન ધ્યેય ” સમાજ ” જ બની રહ્યું.

એને ઉપક્રમે એમણે એક પછી એક સુંદર, શિષ્ટ,હેતુલક્ષી,સમાજોપયોગી નાટકો રજૂ કરવા માંડ્યા. એમણે  રજૂ કરેલા નાટ્યકારો માં સર્વશ્રી પ્રભુલાલ દ્વિવેદી, જી. એ. વેરાટી ,પ્રફુલ્લ દેસાઈ, રઘુનાથ બ્રહ્મભટ્ટ, જીવણ લાલ બ્રહ્મભટ્ટ, રમણલાલ,નંદલાલ નકુભાઇ શાહ, કવિ શ્રી મણીલાલ ‘પાગલ ‘ વગેરે નોંધપાત્ર છે. આ લેખકો દ્વારા રજૂ થયેલા નાટકો શત પ્રયોગો ની સીમા વટાવી ગયા છે. આમ આજે પશ્ચિમ ભારત માં આ સંસ્થા એક અગ્રગણ્ય વ્યવસાયી નાટ્ય સંસ્થા તરીકે અડીખમ ઊભી હતી. પોતે સ્વતંત્ર માલિક થયા પછી કેટલીક સંસ્થા ઓ ને , રેલ કે દુષ્કાળ જેવા સંકટ સમયે નાટકો દ્વારા ઉદારતા થી મદદ કરેલી. પોતાના ગામ નાગેશ્રી માં સ્વ હરગોવિંદ દાસ ભાઈ ની સ્મૃતિ માં પોતાનું મકાન અને રોકડ રકમ આપી ને એક કન્યા શાળા સ્થાપી છે.

એક ગુર્જર સન્નારી ની નાટક કંપની ના માલિક તરીકે ની આ યશસ્વી કારકિર્દી પ્રશંશનીય ગણાય.

%d bloggers like this: